GS.TS Nguyễn Đức Dân: Tiếng Việt đang “dài” ra!

SGTT.VN - Trong một chương trình Chào buổi sáng (VTV1) mới đây, viên sĩ quan cảnh sát giao thông trả lời phỏng vấn rằng: "Chúng tôi đã xác định được những cơn mưa kéo dài trên một tiếng đồng hồ hoặc dưới một tiếng đồng hồ gây ngập lụt là 53 điểm". Sao không nói: "Chúng tôi đã xác định được 53 điểm cứ mưa to là ngập" cho gọn?

Cũng chương trình này, hàng ngày vẫn ra rả "người tham gia giao thông", "các phương tiện tham gia giao thông". Sao không nói "người đi lại", "xe cộ" cho ngắn?

Hiện tượng nói dài đang ngày càng trở nên phổ biến trong sách báo và văn bản tiếng Việt hiện nay. Vì sao?

Dai, dài, nhưng an toàn!

Anh dân quân đánh vần chưa thạo chữ quốc ngữ trong truyện Đôi mắt của Nam Cao đã nói thuộc lòng một bài ba giai đoạn kháng chiến phòng ngự, cầm cự, tổng phản công… "dài đến năm trang giấy". Những người này cứ nói ra "là thấy đề nghị, yêu cầu, phê bình, cảnh cáo, thực dân, phát xít, phản động, xã hội chủ nghĩa, dân chủ với cả tân dân chủ nữa…" (trích Đôi mắt, 1948). Cách nay 63 năm đã xuất hiện trên cửa miệng người dân bình thường những khái niệm cao xa mấy ai hiểu hết ý nghĩa này. Sáu, bảy thập

kỷ là khoảng thời gian tạo ra hai thế hệ, đủ dài để hình thành thói quen nói năng đúng giáo điều mà không cần hiểu thấu đáo. Điều này dẫn tới hệ

luỵ là xã hội hình thành thói quen chấp nhận, tư duy thụ động, không muốn lật lại nghĩa lý của từ ngữ, câu chữ, khái niệm và lập luận khi tiếp nhận văn bản. Vả lại, nếu ai đó muốn bình luận sẽ tạo ra những lời nghịch nhĩ và trở thành "người có vấn đề". Kết quả là người ta lo nói năng an toàn, cầm giấy phát biểu theo những giáo điều, dần dần hình thành thói quen kết luận mà không chú ý tới lý lẽ thuyết phục. Nhiều người nghèo đi về ngôn từ và tư duy, nhưng vẫn cần thể hiện mình. Vậy là sinh ra lối nói sang trọng với nhiều từ Hán – Việt nhưng lại không hiểu thấu đáo và những câu hùng hồn dài dòng rỗng nghĩa.

Những lối nói dư thường gặp

Qua phim truyền hình và một số chương trình truyền hình gần đây, có thể bắt gặp những lối nói dư sau:

Dùng lặp hai từ Hán – Việt và thuần Việt đồng nghĩa: như "Nạn rải đinh tái xuất hiện trở lại" (Chào buổi sáng, 6.5.2011). Tái xuất hiện là xuất

hiện trở lại. Nói nạn rải đinh "xuất hiện trở lại" là đủ. Và "Mời các bạn nghe những tin tức cập nhật đầu tiên trong ngày" (Chào buổi sáng, 13.1.2010). "Cập nhật" là trong ngày. Nói "tin tức đầu tiên trong ngày" là đủ. Nguyên nhân chính của loại dư quá phổ biến này là trong nhận thức

của người Việt hiện nay, nghĩa của nhiều yếu tố Hán – Việt đã "mờ" đi nên nhiều người không thấy "dư" nữa.

Lặp lại những diễn đạt đồng nghĩa: như "Mục đích cô đến đây để làm gì?" (phim Cuộc gọi lúc 0 giờ, tập 18, VTV3). Sao không biên tập thành "Cô

đến đây làm gì?" cho gọn? Lại nữa: "Chắc có lẽ là vậy" (phim Cuộc gọi lúc 0 giờ, tập 19). "Chắc" và "có lẽ" là hai từ thể hiện hành vi phỏng đoán một khả năng không chắc chắn. Nói "Chắc vậy" hoặc "Có lẽ vậy" là đủ.

Đưa vào lời nói những yếu tố đương nhiên tồn tại: như "Anh xin lỗi! Anh đã tát vào má em" (phim Sự quyến rũ của người vợ, VTV3, 1.6.2011). Một

khi mở bàn tay đánh vào má thì gọi là "tát", đánh vào mông gọi là

"phát", đánh vào mồm miệng gọi là "vả", đánh vào tai gọi là "bạt". Vậy nói "Anh xin lỗi! Anh đã tát em" là đủ.

Nói dư thành sai: như "Ở Việt Nam chủ yếu có mấy loại gấu? Gợi ý: hai, ba hay bốn?" (Đấu trường 100, VTV3, 30.5.2011). Đáp án (lời MC): "Hai. Không có thêm loại gấu nào nữa đâu". Từ "chủ yếu" khiến câu hỏi định lượng này mang tính xác suất. Đáp án "hai" khiến người nghe nghĩ rằng còn một loại gấu thứ ba (thứ yếu) nữa. Dù 99,9% gấu ở Việt Nam là hai loại gấu ngựa và gấu chó thì vẫn có 0,1% thuộc loại gấu thứ ba. Nói như MC "Không có thêm loại gấu nào nữa đâu" là không chuẩn. Còn như, nếu chỉ có hai loại gấu thì từ "chủ yếu" làm câu hỏi trên sai.

Ví dụ khác: "Sáng tác này của Trần Hoàn vào năm nào: a) 1948, b) 1958, hay c) 1968?" Đội A: 1958. Lời MC: "Đáp án này hoàn toàn sai"; Đội B:

1948. Lời MC: "Vâng, hoàn toàn chính xác!" (Trò chơi âm nhạc, VTV3, 29.7.2011). Nếu 1948 là hoàn toàn chính xác, 1958 là hoàn toàn sai thì

năm nào là chính xác không hoàn toàn, năm nào là sai không hoàn toàn? MC nói dư từ "hoàn toàn".

Dùng chập những cụm từ đồng nghĩa: như "Một nữ tử tù trốn thoát, điều này chưa từng xảy ra bao giờ từ trước đến nay" (phim Nữ tử tù, VTV3,

17.5.2009). "Chưa từng" là chưa bao giờ và cũng là từ trước đến nay chưa xảy ra. Vì vậy, câu trên dư chập ba. Có ba cách nói ngắn hơn: "điều này

chưa xảy ra bao giờ"; "điều này chưa từng xảy ra" và "điều này từ trước đến nay chưa xảy ra".

Thói quen nói năng đúng giáo điều mà không cần hiểu thấu đáo dẫn tới hệ luỵ là hình thành thói quen chấp nhận, tư duy thụ động, không muốn lật lại nghĩa lý của câu chữ, khái niệm và lập luận khi tiếp nhận văn bản. Đây là nguyên nhân chính dẫn tới lối nói dư thừa.

GS.TS Nguyễn Đức Dân

http://sgtt.com.vn/Khoa-giao/152085/Tieng-Viet-dang-%E2%80%9Cdai%E2%80%9D-ra.html

Than Nghèo

Tác giả: Nguyễn Công Trứ

Chửa chán ru mà quấy mãi đây,

Nợ nần dan díu mấy năm nay.

Mang danh tài sắc cho nên nợ,

Quen thói phong lưu hóa phải vay.

Quân tử lúc cùng thêm thẹn mặt,

Anh hùng khi gắp cũng khoanh tay.

Còn trời, còn đất, còn non nước

Có lẽ ta đâu mãi thế này ?

Có lẽ ta đâu mãi thế này,

Non sông lẩn thẩn mấy thu chầy.

Đã từng tắm gội ơn mưa móc,

Cũng phải xênh xang hội gió mây.

Hãy quyết phen này xem thử đã

Song còn tuổi trẻ chịu chi ngay ?

Xưa nay xuất xử thường hai lối,

Mãi thế rồi ta sẽ tính đây.

Mãi thế rồi ta sẽ tính đây,

Điền viên thú nọ vẩn xưa nay.

Giang hồ bạn lứa câu tan hợp

Tùng cúc anh em cuộc tỉnh say.

Tòa đá Khương Công (1) đôi khóm trúc,

áo xuân Nghiêm Tử (2) một vai cày

Thái bình vũ trụ càng thong thả,

Chẳng lợi danh gì lại hóa hay.

Chẳng lợi danh gì lại hóa hay,

Chẳng gì phiền lụy chẳng ai rầy.

Ngoài vòng cương tỏa chân cao thấp,

Trong thú yên hà mặc tỉnh say.

Liếc mắt coi chơi người lớn bé

Vểnh râu bàn những chuyện xưa nay.

Của trời trăng gió kho vô tận,

Cầm hạc (3) tiêu dao đất nước này.

(1) Khương Công: tức Khương Thượng (còn được gọi là Khương Tử Nha, Lã Thượng, Lã Vọng) thường ngồi câu ở bến sông Vị trước khi ra giúp vua Chu Văn Vương.

(2) Nghiêm Tử: tức Nghiêm Tử Lăng, người đời Đông Hán, trước khi đắc dụng thường đi cày ruộng ở núi Phú Xuân.

(3) Cầm hạc: điển tích Triệu Thanh Hiến đời Tống đi làm quan ở đất Thục chỉ đem theo một cây đàn và một con chim hạc.

MÌNH GIÀ RỒI... (Thúy Nguyễn)

Tác giả: Thúy Nguyễn

Mình già rồi đừng giận nữa nha em

Để bữa cơm thêm đậm đà, tình cảm 

Em cứ vậy nhà sẽ buồn ảm đạm 

Phí làm gì cho giây phút giận nhau...

Cuộc đời này chớp mắt đã đi mau

Chẳng biết ngày nào rời nhau em ạ

Bao ngày qua đã có nhiều vất vả 

Áp lực nặng nề con cái, gạo cơm...

Em hãy cười như thế sẽ đẹp hơn

Nếu giận hờn sẽ không còn đẹp nữa

Khi nguội lạnh chúng ta cần nhóm lửa

Để ngọt ngào, hạnh phúc được đi lên...

Mình già rồi vẫn thích nói ngọt mềm

Đôi tay ấm nắm tay người bên cạnh

Nên em nhé, ngay cả khi em giận

Vẫn nắm chặt tay đừng có buông rời...

Thúy Nguyễn

Thật thà như đếm

Hai ông Việt Kiều già móm mém nói chuyện với nhau:

- Ông nghĩ thế nào mà rước con bé chưa đầy 20 tuổi qua đây làm vợ?

- Nó rất là thật thà, nên tui mới cưới nó đem qua đây.

- Làm sao ông biết là nó thật thà ?

- Thì lúc trước khi lấy nó, tui có hỏi: "Tại sao em chỉ bắng tuổi cháu nội qua, mà em lại chịu lấy qua ?". Nó nói tại vì nhà nó nghèo quá nên lấy tui cho đỡ khổ.

- Chỉ vì nó than nghèo mà ông cho nó là ... thật thà ?

- Tui cũng thử lòng nó thêm . Tui hỏi nó: "Đưa em qua bển rồi lỡ em bỏ qua đi lấy mấy thằng trẻ cỡ em thì sao ?" Nó trả lời: "Em đợi được, vì sức ông chỉ sống nhiều lắm 6, 7 năm nữa là cùng !".

Tui gặng hỏi nó thêm : " Lỡ 5 năm sau em vào được quốc tịch Mỹ. Em không chịu đợi qua chết, em bỏ qua thì sao? Nó suy nghĩ một lát rồi trả lời : "Nói ông đừng giận nghe, sức ông ở một mình thì sống thêm được 6, 7 năm. Chứ sống chung với em, thì ông thọ được 1 năm là cũng là giỏi lắm rồi! "...

VD

Lời nói thật của một bác sĩ

Khi vào nghề Y đến nay đã hơn 30 năm, hễ cứ đến ngày Thầy Thuốc là nhận nhau những lời chúc tụng.

Khi vào nghề Y đến nay đã hơn 30 năm, hễ cứ đến ngày Thầy Thuốc là nhận nhau những lời chúc tụng. Tôi không biết là mình có nên chúc tụng đồng nghiệp và nhận lời chúc tụng của người khác không, khi mà, ngành Y bây giờ không làm tròn trách nhiệm với người bệnh.thì cũng vài dòng cảm ơn những gì các bạn đã chúc nhau, và xin đưa ra những nguyên tắc chung để bà con cẩn thận với sức khỏe của chính mình.

Nguyến tắc thứ nhất: Đừng tin những gì quảng cáo trên báo đài, truyền thông, và thế giới mạng về thuốc. Vì không độc thì không gọi là thuốc, người ta chỉ uống thuốc để tự tử, chứ không ai uống nước để tự tử bao giờ. Chính vì thế, mà ở các quốc gia tiên tiến, cấm quảng cáo thuốc trên phương tiện truyền thông dân dụng, chỉ được quảng cáo thuốc ở tạp chí và hội thảo chuyên ngành Y.

Nguyên tắc thứ hai: Khi đi khám bệnh bất kỳ ở đâu, người bệnh cần có 1 câu hỏi phải hỏi: "Bệnh của tôi do nguyên nhân gì?" Vì chỉ có thầy thuốc giỏi mới điều trị nguyên nhân bệnh, còn lại những thầy thuốc kém hiểu biết chỉ biết điều trị hậu quả - hay còn gọi là chữa triệu chứng - của bệnh.

Nguyên tắc thứ ba: Đừng bao giờ tin những gì mình tìm kiếm trên mạng internet rồi tự suy diễn, tự làm bác sĩ cho mình và gia đình mình. Vì như thế chỉ làm hại chính mình và gia đình mình. Hãy cứ nghĩ, nếu bản thân bạn đủ khả năng được các trường Y nhận vào học thì các bạn đã trở thành bác sĩ, chưa kể các bác sĩ đã được đào tạo chính quy một thời gian dài về bộ máy tinh vi nhất của quả đất - con người - bình thường và bất thường từ tế bào đến bao nhiêu rối loạn khác về cả thể chất lẫn tinh thần, nhưng chưa chắc họ đã giỏi, thì các bạn chỉ vài cú enter với google, không có kiến thức căn bản về y khoa, thì các bạn như người điếc không sợ súng và tự hại mình thôi.

Nguyên tác thứ tư: Đừng bao giờ tin những quảng cáo về các loại thức ăn, thức uống bổ, giúp chữa bệnh này hay bệnh khác - Ví dụ, sữa chống loãng xương, thực phẩm chứ năng, thức uống collagen, v.v... - chỉ là những trò kinh doanh kiểu đa cấp để kiếm lãi. Loãng xương là một trong những tiến trình của một quá trình lão hóa của bất kỳ động vật nào được diễn ra ở mức độ phân tử sinh học, tiến trình này cho tới nay, y học vẫn còn mò mẫm và bất lực.

Nguyên tác thứ năm: Ăn uống và làm việc là thuốc. Ăn uống và làm việc đúng thì không hoặc ít bệnh tật. Ăn uống và làm việc sai là tự đưa mình vào nơi khổ đau của bệnh tật, vì sức khỏe qúy hơn vàng.

Chúc cộng đồng người Việt sức khõe dồi dào , khõe mạnh , hạnh phúc và phồn vinh !

Tác giả bài viết: Không rõ (2017 ghi tên tác giả là Dr Hồ Hãi /Dr Trinh kim, các năm sau ghi tên người khác)

Quán Ven Đường: Vịt Khát Nước

Đăng lại từ Quán Ven Đường của thầy Huýnh Chiếu Đẳng (HCD)

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

(Theo qui ước xưa nay chữ tím là của hcd tôi viết vào, còn chữ xanh két hay chữ đen nghiêng là trích email của người khác. Không thấy màu chữ hay hình xin các bạn đọc attachment, không có attachment thì delete luôn, đừng đọc)  

"Brian Pham brianxxxxxx@gmail [VT-NTH-Nhatrang]" 
On Saturday, February 27, 2016 7:58 AM, wrote:
Subject: Uống nước theo Nhật khi bụng đói chửa 1000 chứng bịnh
(Tài liệu đã được luân lưu nhiều lần, xin gởi lại cho những ai chưa có cơ hội đọc)
Uống nước lọc với bụng đói

Phương pháp thông dụng tại Nhật Bản ngày nay là uống nước lọc ngay khi vừa thức dậy vào mỗi buổi sáng. Hơn nữa, những thử nghiệm khoa học đã chứng minh giá trị công dụng của phương pháp nàỵ
Mời xem chi tiết:

Cho các vị lớn tuổi, các bịnh nan y, cũng như các chứng bịnh thông thường, cách chữa bịnh uống nước lọc đã được tìm ra bởi ủy hội y học Nhật Bản với tỷ lệ hoàn toàn một trăm phần trăm đã chữa khỏi các chứng bịnh dưới đây:

Tác giả kể ra là trị được vài chục thứ bịnh, tôi xóa

Phương pháp uống nước lọc như sau:
1. Khi vừa thức dậy vào buổi sáng trước khi đánh răng, uống bốn ly nước lọc mỗi ly 160ml (tổng cộng 640ml, nhiều vị kinh nghiệm khuyên nên uống nước ấm)
2. Đánh răng xong, không ăn hoặc uống trong vòng 45 phút.
3. Sau 45 phút, bạn có thể ăn uống bình thường.
4. Sau khi ăn sáng, ăn trưa và ăn tối, có thể ăn tráng miệng và các món khác trong vòng 15 phút. Sau đó, trong vòng 2 tiếng không nên ăn uống gì thêm 
5. Các vị lớn tuổi hoặc đang mang bịnh không thể uống nổi bốn ly lúc ban đầu, có thể uyển chuyển uống tăng từ từ đến khi được 4 ly.
6. Theo kinh nghiệm của người Nhật, Phương pháp chữa trị trên sẽ chữa lành các bịnh tật và quý vị có thể vui sống khỏe mạnh.

Thống kê dưới đây cho biết số ngày cần có để có thể chữa trị các chứng bịnh như sau:
Tác giả nói là Đái đường ung thư lao phổi chi cũng trị dứt hết, tôi xóa, dài quá

Phương pháp uống nước lọc chữa bịnh này không bị các phản ứng phụ, tuy nhiên trong buổi khởi sự, bạn có thể sẽ phải đi tiểu nhiều lần hơn bình thường.
Chào mừng những ai đã có được bản tin nầy, và chúc sức khỏe đến tất cả ....

HCD: Vui thiệt, một chị dược sĩ đến nhà tôi chơi, mươi năm trước, nói vợ chồng chị mỗi sáng uống 1 lít nước lã để rửa máu: Kết quả cả hai đều bịnh liên tu, có lẽ ăn uống và thực hành kiểu bậy bạ mà ra chăng, hay vì sức khỏe kém mà tin chuyện bày biểu vô căn. Hai ông bà nầy dạy tôi tấm âm dương, tức tắm nước nóng vài phút, tắm vòi nước lạnh vài phút, trơ đi trờ lại như vậy. Coi chừng có tuổi tắm kiểu nầy thì dễ bị tai biến mạch máu ngay trong nhà tắm đó nghe.

Vậy thì Snopes nói sao, mời các bạn xem hình.

Cam Bưởi Rồi Cũng Sẽ Thành Mướp, Chỉ Có Tình Vợ Chồng Là Bền Vững Với Thời Gian

Hồi mới cưới, sáng sáng hai vợ chồng đều nằm ôm nhau âu yếm trò chuyện . Vợ vẫn thường hỏi "trưa anh thích ăn gì?" 

Anh luồn tay vào áo vợ thủ thỉ "anh chỉ thích ăn bánh bao thôi"

Hồi vợ có bầu đứa lớn , tối nào trước khi đi ngủ anh cũng nằm xoa bụng vợ độc thoại mấy lời yêu thương. 

Vợ vẫn thường làm mặt nũng nịu "đêm anh thích ăn gì?" 

Anh luồn tay vào áo vợ trêu chọc "anh ăn chay thôi , cây nhà lá vườn bưởi vợ hí hí" 

Rồi con bé được 20 tháng, công việc lại bận rộn nên vợ thuyết phục bà nội cho cai sữa. Nhưng sáng sáng cái cảnh chồng thơ con mọn vẫn diễn ra như thường. Vợ đầu bù tóc rối vừa vội vàng thay đồ vừa nhắc đi nhắc lại những việc từ trong nhà ra ngõ . 

"trưa anh thích ăn gì để em còn đi chợ" 

Anh nhìn vợ cười cười "mướp xào" 

"mùa này làm gì có mướp, em có bầu đâu mà anh ăn dở vậy" 

"Thì ngoài chợ không có mướp, anh ăn mướp nhà cũng được" 

Vợ nghe đến đó biết bị trêu đểu , liếc nhanh xuống ngực rồi hậm hực lườm một cái rõ dài .

"đây chỉ có mướp thôi chê mướp thì ra đường ăn phở đi nhé" 

Và thế ngày hôm đó vợ giận dỗi đình công cho hai bố con sáng mì tôm chiều phở nhưng đêm vẫn lại món "mướp xào" .

Rồi anh thấy vợ chăm chỉ bỏ heo, hỏi bỏ làm gì thì kêu chuyện đại sự không thể tiết lộ. Nhưng anh tình cờ thấy vợ bàn chuyện làm ngực với mấy chị đồng nghiệp. Các mẹ bỉm sữa, mẹ 1 con mẹ 2 con, mẹ nào cũng hô hào khẩu hiệu "phải đẹp thì mới giữ được chồng, ngực phải nở mông phải cong... bla bla đến khổ" 

Mỗi ngày vợ bỏ heo 50k hôm nào nhiều thì được 100k, có hôm bỏ 10k mắt vẫn long lanh hy vọng. 

Nhưng rồi vợ đẻ đứa thứ hai chi phí sinh hoạt nhân thêm, công việc của anh lại cần thêm chút tiền chạy vạy. Tối đó vợ đập heo, anh bảo để anh vay thêm bạn bè cũng được, heo em để lo chuyện đại sự của em, đừng đập. 

Vợ lắc đầu " em vẫn còn xoay sở được thì không để anh phải cầu cạnh bạn bè , nợ tiền nợ tình mình không trả được lại khó ăn nói với người ta " 

Đêm đó anh ôm vợ thủ thỉ "thế còn chuyện đại sự của em thì sao?"  Vợ cười " thôi để thằng út 2-3 tuổi em bỏ heo sau, giờ quan trọng là chồng thương em thôi , chuyện đó làm hay không làm cũng được" 

Ở với nhau thoáng cái đã hai mặt con nhưng chẳng nhớ bao lâu rồi anh mới lặng lẽ quay lại nhìn vợ , nhìn thật kĩ cơ thể của người đàn bà nơi mà người ta sẽ thấy sự hy sinh được cụ thể hoá trên từng đường nét. 

Lần đầu tiên anh cảm thấy được sự mất mát , anh hiểu tại sao vợ không bật đèn khi chúng ta thân mật và không đứng trước gương quá lâu như lúc xuân thì. Anh hiểu tại sao vợ đầu đội trời chân đạp đất không kêu ca nhưng lại chỉ vì vài câu đùi voi ngực mướp là tủi lòng khóc lóc . 

Vợ ơi , bưởi có giá của bưởi , mướp cũng có giá của mướp , chắc gì những người đàn ông tay cầm bưởi ngon mà giấc ngủ đã tròn. Có đáng không, khi vì vài phút đã mắt thích tay mà phản bội tình nghĩa phu thê, làm tổn thương người hy sinh cho mình cả một đời vô điều kiện. 

Và thế đại sự của đàn bà , đại sự của những người vợ quay đi quẩn lại vẫn chỉ là chuyện chăm con giữ chồng , chuyện vun vén cho tổ ấm của mình được yên lành đi qua những ngày bão. 

Và thế đại sự của đàn ông , đại sự của những người chồng chính là đối đãi với người vợ làm sao để cô ấy luôn cảm thấy hạnh phúc , cảm thấy hãnh diện bởi được trân trọng, trân trọng tình yêu, trân trọng sự hy sinh và trân trọng cả những cơ thể không còn được hoàn hảo theo năm tháng!!! 

Nguồn: Facebook Tuệ Nhi