Fwd: Ryan Phan - GIẤC MƠ MỸ TAN VỠ Ở LITTLE SÀI GÒN!…

Bài viết của Ryan Phan?

GIẤC MƠ MỸ TAN VỠ Ở LITTLE SÀI GÒN!…

Tuần trước, mình bay từ Atlanta về California thăm gia đình một người bạn cũ. Trong khi ở đó, mình đi qua một con phố mà mình đã không đến từ lâu - khu phố Việt gần Bolsa, nơi mười năm trước mình thường ghé khi đi công tác. Mục đích của chuyến đi không phải là kinh doanh. Mình muốn ăn một tô phở ở quán phở Bà Tư.

Quán phở Bà Tư - không phải tên thật, nhưng mình tạm gọi là Quán phở Bà Tư vì các bạn người Việt ở Cali, dù Bắc hay Nam, đều có một cái "quán phở Bà Tư" trong đời mình.

Cái quán mà bạn đã ăn cùng ba từ khi bạn còn nhỏ. Cái quán mà ba bạn từng dẫn bà Nội đến mỗi cuối tuần. Cái quán mà bạn đến sau khi tan tầm vào những đêm Cali se lạnh, ngồi ăn một tô phở tái nóng hổi, nhìn qua cửa kính thấy bảng hiệu tiếng Việt sáng đèn, và bạn cảm thấy - dù bạn cách Việt Nam mười nghìn cây số - bạn vẫn đang ở nhà.

Khi mình đến nơi tuần trước, quán phở Bà Tư đã đóng cửa. Trên cửa kính có một tờ giấy viết tay, dán bằng băng keo: "Cảm ơn quý khách đã ủng hộ chúng tôi suốt 30 năm. Chúng tôi không còn đủ sức để tiếp tục. Mong rằng các bạn vẫn nhớ đến chúng tôi." Bên dưới là chữ ký của bác chủ - một bác đã 72 tuổi, mở quán này cùng bác gái từ năm 1995, sau khi vợ chồng bác đến Mỹ từ Việt Nam với hai bàn tay trắng.

Mình đứng nhìn cánh cửa khoá đó hơn nửa tiếng. Mình không vào được. Nhưng mình thấy qua kính: những cái bàn đã bị phủ bằng vải trắng, những chiếc ghế xếp chồng lên nhau, cái bảng menu treo trên tường vẫn còn nhưng đã ngả màu vàng vì thời gian. Cái không gian đó - cái không gian đã chứng kiến 30 năm cuộc đời của một cộng đồng - đang chờ ngày bị dỡ bỏ để thay bằng một thứ gì khác. Có lẽ là một tiệm cần sa hợp pháp. Có lẽ là một quán cà phê chuyên phục vụ các bạn trẻ "digital nomad" - những người sẽ không bao giờ ngồi xuống ăn một tô phở của chú Hùng. Mình không biết. Mình chỉ biết là khu phố Việt mình đã từng yêu - đang biến mất, từng mảnh một.

Cuối tuần đó, mình đi tìm bác chủ. Tìm qua bạn bè, qua nhóm cộng đồng, cuối cùng cũng có số điện thoại. Mình gọi, xin được gặp. Bác - mình sẽ gọi là chú Hùng - đồng ý gặp mình ở một quán cà phê khác trong khu. Khi chú ngồi xuống ghế, mình thấy một người đàn ông đã 72 tuổi nhưng có cảm giác như 85. Tay chú run, mắt chú có quầng thâm rất sâu. Chú gọi một ly cà phê đen, đường ít. Chú nhìn ra cửa sổ một lúc, rồi bắt đầu kể.

Quán phở của chú mở năm 1995. Lúc đó chú 42 tuổi, đến Mỹ được 12 năm, đã làm đủ thứ nghề - rửa chén, sửa xe, làm móng cùng vợ. Khi tiết kiệm được 30 nghìn đô, chú quyết định mở quán phở. Năm đầu lỗ. Năm thứ hai lỗ. Đến năm thứ ba mới bắt đầu có lời. Sau 30 năm, quán phở của chú đã nuôi sống cả gia đình - hai đứa con đậu đại học, một đứa làm bác sĩ, một đứa làm luật sư. Quán phở đó là câu chuyện thành công của một gia đình tị nạn - cái câu chuyện mà chú đã hy vọng sẽ truyền lại cho thế hệ sau.

Vậy thì tại sao quán phở phải đóng?

Chú Hùng kể, từng cái một.

Cách đây năm năm, tiền thuê mặt bằng của chú là 4,800 đô một tháng. Năm ngoái, chủ nhà tăng lên 8,200 đô. Năm nay, định tăng lên 9,500 đô. Trong khi đó, số khách giảm dần. Khách quen của chú - những người đã ăn ở quán chú suốt 20-30 năm - phần lớn đã già, đã chuyển đi, hoặc đã mất. Thế hệ trẻ Việt-Mỹ không ăn phở như cha mẹ chúng nữa - chúng ăn poke bowl, chúng uống boba, chúng ăn ramen Nhật ở các tiệm trang trí đẹp hơn. Chú không trách chúng. Chú chỉ buồn.
Nhưng đó chưa phải là lý do chính chú đóng cửa.

Lý do chính, chú nói, là chú không còn cảm thấy an toàn nữa. Trong ba năm qua, quán chú đã bị đột nhập bốn lần - hai lần ban đêm, hai lần ngay giữa giờ làm việc. Lần cuối cùng, một thanh niên đi thẳng vào, không che mặt, mở quầy đăng ký, lấy đi 600 đô tiền mặt, rồi bình thản đi ra. Chú đã gọi cảnh sát. Cảnh sát đến sau 45 phút, làm biên bản, rồi đi. Không có gì xảy ra sau đó. Không có ai bị bắt. Không có ai chịu trách nhiệm. Chú đã thuê bảo hiểm - bảo hiểm tăng phí lên gấp ba lần trong hai năm. Chú đã thử gắn camera - camera ghi được hình rõ ràng, không ai làm gì với những hình đó. Cuối cùng, chú đã thuê hai người làm thay vì một, để không ai phải đứng quầy một mình. Chi phí tăng. Lợi nhuận giảm. Và cảm giác sợ hãi mỗi sáng khi mở cửa - cái cảm giác đó, chú nói, đã bắt đầu ăn vào sức khoẻ của chú.
"Tôi 72 tuổi rồi," chú nói, mắt nhìn xuống ly cà phê. "Tôi đã trải qua chiến tranh, đã vượt biên, đã ở trại tị nạn. Tôi không sợ đời sống khó khăn. Tôi đã sống cả đời với khó khăn. Nhưng tôi không thể tiếp tục mở cửa mỗi sáng với cảm giác không biết hôm nay ai sẽ đi vào quán mình, ai sẽ lấy đi cái gì, ai sẽ làm gì với vợ con tôi. Đó không phải là khó khăn nữa - đó là sự buông xuôi của một thành phố. Và khi một thành phố đã buông xuôi, một người 72 tuổi không thể tự mình giữ vững được nữa."
Chú dừng lại. Một lúc lâu sau, chú nói thêm: "Tôi đã đến nước Mỹ vì nó là một quốc gia có luật pháp. Bây giờ tôi đang nhìn thấy quốc gia này - hay ít nhất là cái thành phố này - dần mất đi cái mà tôi đã đến đây để tìm. Có lẽ chúng tôi sẽ chuyển sang Texas. Đứa con trai tôi đã chuyển sang Dallas hai năm trước - nó nói khu phố Việt ở đó đang phát triển, an toàn, sạch sẽ. Có lẽ chú thím tôi sẽ đi theo. Có lẽ đó là điều người Việt mình phải làm bây giờ - di cư lần nữa, ngay trong chính nước Mỹ."

Mình ngồi nghe và mình hiểu. Câu chuyện của chú Hùng không phải là câu chuyện cá biệt. Trong vòng năm năm qua, mình đã thấy điều này diễn ra ở khắp các "Little Saigon" của các thành phố lớn ven biển. Tiệm Việt đóng cửa. Cộng đồng Việt thưa dần. Những bảng hiệu tiếng Việt mờ đi, được thay bằng các thương hiệu khác - một tiệm cần sa, một quán bar, một cửa hàng tiện lợi của một chuỗi lớn. Bolsa không còn là Bolsa của hai mươi năm trước.
Bắc Cali không còn là Bắc Cali. Falls Church không còn là Falls Church. Các cộng đồng người Việt mà cha mẹ chúng ta đã xây dựng bằng ba mươi năm mồ hôi và nước mắt - đang biến mất trong vòng một thập kỷ niên.

Và họ đang đi đâu? Câu trả lời rất rõ ràng nếu bạn nhìn vào dữ liệu di cư: Texas. Florida. Georgia. Tennessee. Bắc Carolina. Các bang mà người Việt mười năm trước không bao giờ nghĩ tới, giờ đang đón nhận làn sóng người Việt từ Cali, từ Virginia, từ Washington bang. Houston Việt Nam đang bùng nổ. Atlanta Việt Nam đang lớn lên từng năm. Orlando và Tampa đang có những khu Việt mới. Đây không phải là sự trùng hợp. Đây là một cộng đồng đang bỏ phiếu bằng đôi chân của mình - đi tìm những nơi mà luật pháp còn có ý nghĩa, mà doanh nghiệp nhỏ còn có thể tồn tại, mà một cụ già 72 tuổi mở cửa quán mỗi sáng không phải lo lắng về việc ai sẽ bước vào.

Mình không muốn nói tên bất kỳ ai trong bài này. Mình không muốn nói tên thành phố, tên thị trưởng, tên chính sách cụ thể. Bởi vì các bạn đã đủ thông minh để tự hiểu. Bạn đã thấy điều gì xảy ra ở những thành phố nào. Bạn đã thấy quyết định nào dẫn đến kết quả nào. Bạn không cần Ryan Phan phải vẽ ra cho bạn. Bạn cần Ryan Phan nói lên một điều mà ít ai trong cộng đồng dám nói thành lời: cộng đồng người Việt của chúng ta đang trả giá cho những thử nghiệm xã hội mà chúng ta không bao giờ được hỏi ý kiến. Quán phở của chú Hùng không đóng cửa vì kinh tế Mỹ. Quán phở của chú Hùng đóng cửa vì một thành phố đã từ bỏ trách nhiệm cơ bản của nó - bảo vệ những người làm ăn lương thiện. Khi một thành phố từ bỏ trách nhiệm đó, không phải tầng lớp giàu chịu hậu quả đầu tiên.

Không phải các CEO ở các toà nhà cao tầng có bảo vệ riêng. Người chịu hậu quả là những chú Hùng - những người mở quán phở từ năm 1995, đã đóng thuế suốt 30 năm, đã nuôi hai đứa con thành tài, và bây giờ ở tuổi 72 phải đóng cửa giấc mơ Mỹ của mình vì một thành phố không còn an toàn nữa.

Trước khi mình rời quán cà phê, chú Hùng hỏi mình một câu mà mình sẽ nhớ rất lâu. Chú nói: "Cậu Ryan, cậu viết về cộng đồng mình. Cậu có thể viết giùm chú một điều được không? Chú không cần nổi tiếng. Chú chỉ muốn các cô chú thế hệ chú biết rằng - đóng cửa quán không phải là vì chú yếu. Không phải là vì chú thua. Là vì cuộc chơi đã thay đổi, và chú không còn sức để đánh cuộc nữa.

Chú muốn các con cháu của chú - và của các cô chú khác - hiểu được điều này. Để chúng không trách thế hệ chú đã bỏ cuộc. Để chúng hiểu rằng có những cuộc chơi mà mình không bỏ - mà cuộc chơi tự bỏ mình."

Mình đã hứa với chú. Bài viết này là cách mình giữ lời hứa đó.

Khu phố Việt của tuổi thơ mình đã không còn. Quán phở Bà Tư đã đóng. Bảng hiệu tiếng Việt đang mờ dần. Nhưng câu chuyện của chú Hùng - và của hàng nghìn chú thím khác như chú - không nên mờ theo. Bởi vì khi chúng ta để cho câu chuyện của họ bị quên đi, chúng ta đang để cho cái lý do thật sự khiến cộng đồng mình biến mất cũng bị quên theo. Và một cộng đồng không hiểu được vì sao mình đang tan rã - là một cộng đồng không có cách nào để giữ mình lại.

Còn bạn - khu phố Việt mà bạn lớn lên, mười năm trước so với mười năm nay, đã thay đổi thế nào? Và bạn nghĩ điều gì đã thật sự xảy ra ở đó?

Fw: NGƯỜI VIỆT ĐANG LẶNG LẼ RỜI CALIFORNIA - VÀ HỌ ĐANG ĐI ĐÂU?

NGƯỜI VIỆT ĐANG LẶNG LẼ RỜI CALIFORNIA - VÀ HỌ ĐANG ĐI ĐÂU?

Trong sáu tháng qua, mình đã nhận được sáu tin nhắn riêng từ bạn bè người Việt - hầu hết ở California - hỏi về Atlanta. Một anh chủ tiệm nail ở Garden Grove hỏi về giá nhà, về tiền điện, về việc mở tiệm ở đâu đông người Việt. Một chị giáo viên ở San Jose hỏi về trường học cho con. Một chú bác sĩ về hưu hỏi về cộng đồng Việt và các nhà thờ. Sáu tin nhắn trong sáu tháng - tất cả đều bắt đầu bằng cùng một câu mở: "Em ơi, anh/chị đang tính chuyển đi, cho hỏi vài chuyện được không?"

Mình không phải là người duy nhất nhận những tin nhắn này. Mình hỏi vài người bạn Việt ở Houston, ở Dallas, ở Nashville, ở Orlando - ai cũng nói chuyện y hệt. Có một cuộc di cư đang diễn ra trong cộng đồng người Việt mình, lặng lẽ và đều đặn, không có truyền thông nào đưa tin, không có chính trị gia nào nhắc đến. Người Việt đang rời California. Họ rời Bắc Cali. Họ rời Nam Cali. Họ rời cả những "Little Saigon" mà cộng đồng mình đã xây dựng bằng 50 năm mồ hôi và nước mắt. Và họ đang đi đến những nơi mà 10 năm trước, không ai trong chúng ta nghĩ tới: Texas, Florida, Georgia, Tennessee, Bắc Carolina.

Đây không phải là quan sát chính trị. Đây là quan sát nhân khẩu học. Số liệu của U.S. Census, của các công ty bất động sản, của các tiệm Việt đang mở mới ở các bang miền Nam - đều xác nhận điều này. Câu hỏi không phải là "có thật không". Câu hỏi là: tại sao?
Trong vài tuần qua, mình đã nói chuyện với một số gia đình đã chuyển đi - hoặc đang tính chuyển. Tất cả đều xin được không nêu tên thật, vì họ không muốn gây ồn ào - nhưng họ đồng ý cho mình kể câu chuyện của họ. Đây là bốn câu chuyện điển hình. Mình tin trong cả bốn, bạn sẽ thấy một người thân nào đó của mình.

Anh Phong và chị Lan - chủ tiệm nail, 55 tuổi
Garden Grove, California → Houston, Texas (chuyển năm 2024)
Anh chị Phong đã sống ở Garden Grove 28 năm. Họ mở tiệm nail đầu tiên năm 1999, sau đó mở thêm hai tiệm nữa. Năm 2024, họ bán cả ba tiệm và chuyển hết gia đình về Houston.

Anh Phong kể: "Cách đây mười năm, tiền thuê tiệm của tui là 3,500 đô một tháng. Năm ngoái, chủ nhà tăng lên 7,800. Không phải chủ nhà ác. Là vì property tax tăng, là vì insurance tăng, là vì mọi thứ tăng. Tui không tăng giá làm nail kịp được - khách đâu chấp nhận trả 80 đô cho cái mà năm năm trước họ trả 50. Mỗi tháng tui làm thêm để giữ cho không lỗ, không phải để có lời. Đến một lúc, vợ tui nói: 'Anh ơi, mình đã 55 tuổi rồi. Mình không thể làm thêm nữa.'"
Chị Lan tiếp: "Tụi tui có hai đứa con đậu đại học. Đứa lớn nó làm engineer ở Houston, nó kêu má chuyển về với nó. Lúc đầu tui ngại lắm - cả đời mình ở Cali, bạn bè ở Cali, nhà thờ ở Cali. Nhưng tui qua thăm Houston một tuần. Tui đi chợ Việt. Tui đi nhà thờ Việt. Tui ăn phở. Tui thấy - nó cũng có Cali, chỉ là ấm hơn và rẻ hơn. Sau khi về, tui bàn với chồng. Sáu tháng sau, tụi tui bán nhà."

Mình hỏi anh chị: ngoài chuyện kinh tế, có lý do nào khác không?
Anh Phong im lặng một lúc lâu. Rồi anh nói: "Tui không muốn nói chính trị. Nhưng tui nói thực, ba năm gần đây, khu phố tui ở bắt đầu khác. Có những thứ trên đường mà mười năm trước không có. Tui sợ - không phải sợ cho tui, mà sợ cho hai đứa cháu nhỏ của tui. Ở Houston, tui đi chợ ban đêm vẫn an toàn. Đó là cái mà tui đã từng có ở Cali - và đã mất."

Chị Hương và anh Bình - kỹ sư phần mềm, 38 và 40 tuổi
San Jose, California → Dallas, Texas (chuyển năm 2023)
Anh chị Bình thuộc thế hệ F1.5 - sinh ở Việt Nam, đến Mỹ khi còn nhỏ. Hai vợ chồng đều làm tại các công ty công nghệ ở Silicon Valley. Năm 2023, cả hai chuyển sang Dallas, vẫn làm remote cho công ty cũ thêm sáu tháng trước khi tìm việc mới.

Chị Hương kể: "Vợ chồng em thu nhập gộp gần 400 ngàn đô một năm. Theo bất kỳ tiêu chuẩn nào, đó là rất nhiều tiền. Nhưng ở San Jose, sau khi đóng thuế, tiền nhà, tiền nhà trẻ cho con, tiền xăng, tiền chợ - tụi em không dành dụm được bao nhiêu. Tụi em thuê apartment ba phòng ngủ, 4,200 đô một tháng. Mua nhà ở khu vừa phải cho gia đình thì 1.8 triệu đô. Tụi em tính, nếu cứ tiếp tục ở đó, đến 50 tuổi tụi em vẫn không thể mua nhà mà không bị stress tài chính."

Anh Bình tiếp: "Đến Dallas, tụi em mua được căn nhà 4 phòng ngủ, 3,000 sqft, có sân vườn, ở khu trường học rất tốt - giá 580 ngàn đô. Tức là chưa bằng một phần ba giá nhà tương đương ở Bay Area. Thuế thu nhập tiểu bang? Không có. Thuế bất động sản cao hơn một chút, nhưng tổng thuế tụi em đóng vẫn thấp hơn nhiều. Tụi em đã làm phép tính rất kỹ - và quyết định không phải là khó."
Mình hỏi: còn về cộng đồng và văn hoá Việt thì sao?

Chị Hương cười: "Đó là cái em không ngờ. Em tưởng Dallas sẽ không có gì cho người Việt. Hoá ra ngược lại - có khu phố Việt rất lớn ở Garland và Arlington. Có chợ Việt, có nhà thờ Việt, có chùa, có nhà hàng Việt mới mở mỗi tháng. Em thấy hơi nhớ phong cách Bắc Cali - nhưng cộng đồng Việt ở Texas đang phát triển, không phải đang co lại như ở Cali."

Bác Tâm - về hưu, 71 tuổi
Westminster, California → Orlando, Florida (chuyển năm 2025)
Bác Tâm đến Mỹ năm 1981, sống ở Westminster gần như cả đời. Vợ bác mất ba năm trước. Hai đứa con đã có gia đình - một ở Orlando, một ở Atlanta. Năm 2025, bác bán căn nhà cũ ở Westminster và chuyển về với con gái ở Orlando.

Bác Tâm nói: "Tôi không cần đi đâu xa. Tôi đã 71 tuổi rồi. Vợ tôi đã mất. Tôi muốn ở gần con cháu. Đó là lý do đầu tiên. Nhưng còn lý do khác. Căn nhà tôi ở Westminster, tôi mua năm 1995 giá 145 ngàn đô. Tôi bán năm 2025 được 1.2 triệu đô. Cộng với tiền hưu và tiền tiết kiệm, tôi có thể mua một căn nhà nhỏ gần con gái ở Orlando, vẫn còn dư đủ tiền sống thoải mái trong 15-20 năm còn lại. Ở Cali, sau khi bán nhà, tôi không thể mua lại được căn nào tương tự - giá đã tăng quá cao. Tôi sẽ phải đi thuê, hoặc vào assisted living. Tôi không muốn cả hai."

Bác trầm ngâm một lúc rồi nói thêm: "Còn một chuyện khác mà tôi không muốn nói nhưng tôi sẽ nói. Westminster mà tôi đã ở 44 năm - không còn là Westminster của tôi. Nó đã thay đổi. Tôi không trách ai. Đó là cuộc đời. Nhưng khi mọi thứ xung quanh đã thay đổi, một ông già 71 tuổi không có vợ - không có lý do gì để ở lại. Tôi đi tìm cái gì còn quen thuộc với tôi. Orlando, có cộng đồng Việt đang lớn lên. Tôi sẽ ở đó."

Chú Sơn và thím Hoa - chủ nhà hàng phở, 50 tuổi
Oakland, California → Nashville, Tennessee (chuyển năm 2024)
Chú thím Sơn mở quán phở đầu tiên ở Oakland năm 2005. Quán phát triển, năm 2018 họ mở thêm quán thứ hai. Năm 2024, họ đóng cả hai quán và mở một quán mới ở Nashville.

Thím Hoa kể: "Chuyện đóng quán ở Cali, anh nào làm nhà hàng cũng biết. Tiền thuê tăng, tiền nguyên liệu tăng, lương minimum wage tăng mỗi năm. Quan trọng nhất là khách quen của tụi tui - khách đã ăn ở quán 20 năm - phần lớn họ đã dọn đi. Doanh thu giảm dần. Đến năm 2023, tụi tui bắt đầu lỗ. Một năm sau, tụi tui quyết định đóng cửa."

Chú Sơn kể tiếp về Nashville: "Có người bạn của tui đã chuyển về Nashville cách đó năm năm, làm tiệm phở rồi. Anh ấy gọi tụi tui: 'Anh chị qua đây đi. Ở đây người Mỹ thèm phở mà không có quán nào. Anh chị mở quán, khách đông không kịp phục vụ.' Tụi tui qua xem một tuần. Đúng vậy thật. Cộng đồng Việt ở Nashville còn nhỏ - chỉ vài ngàn người - nhưng người Mỹ địa phương yêu phở, yêu bánh mì, yêu cà phê sữa. Tụi tui mở quán giữa năm 2024. Sáu tháng sau đã có lời. Đó là cảm giác mà tụi tui không có ở Oakland trong năm năm cuối."
Mình hỏi: chú có nhớ Cali không?

Chú Sơn cười: "Có chứ. Tui nhớ thời tiết. Tui nhớ vài người bạn cũ. Nhưng cuộc sống ở đây - thật sự - là cuộc sống mà tui đã đến Mỹ để tìm. Nashville còn giữ được những thứ mà Oakland đã mất. Một thành phố sạch sẽ. Người dân chào hỏi nhau trên đường. Cảnh sát đến nhanh khi mình gọi. Trẻ em chạy chơi trong xóm. Tui không nói Cali xấu - tui chỉ nói nó đã thay đổi. Và tui đã già để đợi nó thay đổi lại."

Sau bốn cuộc trò chuyện này, mình ngồi lại và suy nghĩ về điều mình vừa nghe. Bốn gia đình, bốn câu chuyện khác nhau, nhưng có một sợi chỉ chung. Họ không phải là những người ghét California. Họ đã yêu California trong nhiều thập kỷ. Họ đã xây dựng cuộc đời ở đó. Họ không rời đi với sự giận dữ - họ rời đi với một nỗi buồn lặng thầm. Họ rời đi vì California - cái California mà họ đã đến để tìm - đã thay đổi đến mức họ không còn nhận ra. Và khi một nơi đã thay đổi đến mức không nhận ra, di cư không phải là sự phản bội. Đó là sự sinh tồn.

Cái mà các bạn cần thấy trong câu chuyện này không phải là California "tệ" hay Texas "tốt". Cái cần thấy là: một cộng đồng có suy nghĩ - một cộng đồng đã sống qua nhiều biến động lịch sử - đang đưa ra một quyết định tập thể. Không có ai bảo họ phải đi. Không có chính phủ nào ép họ rời. Họ tự đi, vì họ đã nhìn vào tương lai và đưa ra một phán xét. Đó là cái mà các nhà nhân khẩu học gọi là "voting with your feet" - bỏ phiếu bằng đôi chân. Khi một cộng đồng bỏ phiếu bằng đôi chân, đó là cách bỏ phiếu chân thật nhất trên đời. Người ta có thể nói dối khi điền lá phiếu giấy. Nhưng người ta không dối được khi chọn nơi để sống cả phần đời còn lại của mình.

Người Việt mình đang bỏ phiếu bằng đôi chân. Họ đang đi từ Cali, từ Virginia, từ Washington bang - đến Texas, Florida, Tennessee, Georgia, Bắc Carolina. Họ không đi vì họ cuồng tín bang đỏ. Họ đi vì những điều rất thực tế: giá nhà mà họ có thể mua được, trường học mà họ tin tưởng cho con, khu phố mà họ thấy an toàn, chính sách thuế mà họ thấy công bằng, và - quan trọng nhất - cảm giác rằng họ vẫn được tôn trọng như một cộng đồng đã đóng góp vào xã hội Mỹ. Khi một nơi cho họ những điều đó - họ ở. Khi một nơi không cho - họ đi.

Mười năm nữa, bản đồ người Việt ở Mỹ sẽ khác hôm nay. Houston có thể vượt qua San Jose về dân số người Việt. Atlanta có thể trở thành một trong những trung tâm văn hoá Việt lớn của Mỹ. Orlando, Tampa, Nashville, Raleigh có thể có những "Little Saigon" mới. Đây không phải là dự đoán xa xôi. Đây là điều đang xảy ra ngay bây giờ, từng tuần, từng tháng. Câu hỏi không phải là "có không". Câu hỏi là: cộng đồng các bạn đang ở đâu trên dòng chảy này?

Còn bạn - bạn có một người bạn, một người thân, một đồng hương đã chuyển từ Cali về bang đỏ trong năm năm qua không? Họ nói gì về cuộc sống mới? Và quan trọng hơn - chính bạn, có đang bắt đầu suy nghĩ về chuyện chuyển đi không?

-- Góc nhìn khác -- — in Atlanta, GA

Fw: Đưa Bố Vào Nursing Home

Đưa Bố Vào Nursing Home

Con trai kéo tấm mền đắp lại trên ngực bố cho ngay ngắn và nói:

– Bố vào nursing home thì tốt hơn.

Cô con gái kiên nhẫn dỗ dành:

– Anh con nói đúng đấy bố mẹ ạ. Ở đấy dù sao cũng có người chăm sóc hơn ở nhà, chúng con ở xa, mẹ thì đau yếu xương khớp đi đứng khó khăn làm sao chăm sóc bố lâu dài được.

Ông Hùng nằm trên giường mặt vẫn sưng sỉa giận dỗi quay vào phía trong tường không thèm nhìn hai đứa con. Ông xẵng giọng:

– Chúng mày muốn tống bố mày vào nursing home cho yên chuyện chứ gì. Tao nhất định là “không”.

Bà Hùng bảo hai con:

– Cứ để từ từ. Hai con yên tâm, mẹ vẫn chăm sóc bố được mà.

Bà Hùng cũng cảm thấy không vui và áy náy nếu để chồng vào nursing home. Nơi ấy không thích hợp về chuyện ăn ở đã đành mà gia đình bà còn “mang tiếng” với họ hàng và bạn bè, vợ con sờ sờ ra đó mà mang ông vào nursing home.

Con trai ở tiểu bang khác hôm nay về thăm bố, con gái ở cùng thành phố nhưng xa nhà cha mẹ gần 1 giờ xe. Cả hai đều có gia đình riêng và công việc của chúng.

Hai con đã ra phòng ngoài, chỉ còn hai ông bà.

– Bà lấy cho tôi miếng nước.

Bà Hùng đứng lên đi rót cho ông một ly nước có cắm sẵn ống hút. Uống vài hụm nước xong ông Hùng quay trở lại vụ nursing home:

– Tôi hỏi bà nếu vào nursing home lúc tôi muốn uống nước như thế này biết gọi ai? Còn bao nhiêu thứ khác nữa đâu dễ mỗi lúc mỗi gọi hay nhờ được người ta. Không đâu bằng nhà mình.

Ông oán trách:

– Người ta nói con cái ở Mỹ vô tâm, không có tình cảm với cha mẹ như ở Việt Nam, thật đúng với nhà này.

Rồi ông rên rỉ kể tội hai con:

– Có hai con mà chưa chắc nhờ được đứa nào, con trai lấy vợ Mỹ, con dâu Mỹ chồng nó mà bệnh hoạn nó cũng tống vào nursing home chứ nói gì bố chồng. Còn đứa con gái, tôi với bà từng giúp đỡ chăm sóc con nó, hai cháu ngoại từ lúc sinh ra đến khi chúng đến tuổi đi học, bây giờ tôi bệnh con gái có dám rước tôi về nhà nó để chăm sóc không?

– Ông đừng nghĩ thế mà oan cho con, xã hội Mỹ có dạy con cái vô tâm với cha mẹ đâu.

Ông Hùng trách con cho hả giận chứ ông biết hai con mình không tệ như con người ta. Ông không thích sống ở nursing home và khăng khăng nghĩ hoàn cảnh mình không cần đến nursing home nhưng ông Hùng thừa hiểu rằng nursing home vẫn là lựa chọn cuối cùng và hợp lý cho nhiều trường hợp.

Vợ chồng ông Hùng từng xem you tube và đọc báo mạng Việt Nam vụ con cái tị nạnh nhau không ai chịu chăm sóc mẹ già ốm đau nằm liệt giường, người con gái phải trông mẹ dài hạn đã căng thẳng và bực tức để người mẹ bệnh hoạn này ra ngoài hiên nhà nằm cho hàng xóm biết rằng các anh chị đã chẳng ai đoái hoài đến mẹ. Báo chí đưa tin và chụp hình thật đau lòng.

Vụ án chấn động Ấn Độ là con trai quẳng mẹ từ sân thượng chung cư xuống đường chết thảm khốc chỉ vì vợ chồng anh ta quá mệt mỏi căng thẳng khi phải chăm sóc bà mẹ liệt người ngồi xe lăn. Bà mẹ Ấn Độ trước kia là giáo viên, đã nuôi dạy 3 đứa con, hai gái một trai ăn học nên người. Họ đều có công việc tốt trong xã hội.

Hai trường hợp trên con cái không thể chăm sóc mẹ được thì cùng nhau góp tiền gởi mẹ vào viện dưỡng lão có phải là tốt hơn không.

Bà Hùng vỗ về ông:

– Đừng lo, ông vẫn ở nhà với tôi …

Bà sẽ cố gắng tự tay chăm sóc ông cho đến khi nào không thể. Có ông ở nhà dù ông nằm một chỗ cũng ấm nhà ấm lòng.

Ông Hùng bị stroke ở tuổi ngoài 70 phải ngồi xe lăn một năm nay, may mắn là đầu óc vẫn tỉnh táo và nói năng được, sau thời gian tập luyện ông có thể lần bước đôi chút khi có người giúp đỡ. Bà Hùng đăng báo Việt tìm người phụ giúp bà chăm sóc ông.

Bà thua ông vài tuổi, bản thân bà bị bệnh đau khớp đầu gối mấy năm nay, đứng lên ngồi xuống đều khó khăn lại thêm bị đường huyết cao dễ bị xây xẩm mệt mỏi. Người giúp việc làm theo giờ, thời gian còn lại bà phải một mình chăm ông, thuê người ở lại nhà 24/24 chăm sóc người bệnh bất kể giờ giấc nào rất tốn tiền và rất khó tìm, đơn giản là vì ở Mỹ không có người nghèo mạt như ở Việt Nam. Họ nghèo cũng có tiền chính phủ trợ cấp nên chẳng tội gì làm công việc quá vất vả dù được trả tiền mặt cao.

Nhiều người Việt về già lo ngại vào sống ở nursing home không có người thân bên cạnh, đồ ăn thức uống kiểu Mỹ không hợp. Nhưng bên cạnh những bất tiện này còn có những ưu điểm khác, xung quanh có bạn già cùng trang lứa, có nhân viên phục vụ mọi nhu cầu thuốc men, ăn uống, tắm rửa… dù họ là người dưng nước lã, dù họ không tận tình chu đáo hay đôi lúc đối xử không tốt nhưng có còn hơn không. Ở nhà con cháu chăm lo quanh năm suốt tháng như thế, chúng sẽ căng thẳng và xem mình như… gánh nợ đời chứ không phải chúng luôn hiếu thảo tươi cười hầu hạ dạ vâng. Nhiều ông bà già sống với con cái khi giận hờn tuyên bố ngon lành:

– Mai mốt tao vô nursing home ở khỏi phiền hà tụi bay.

Làm như nursing home là cửa chùa rộng mở cho khách thập phương. Ngoại trừ những ông bà bấy lâu nay hưởng welfare trợ cấp nhà nước thì không tốn tiền nursing home, các ông bà có biết đâu vào nursing home phải có tiền, không rẻ đâu, bình dân cũng 5-6 ngàn một tháng, (bay gio tu $10,000 dollars tro len/1 thang) tốt hơn thì cả chục ngàn một tháng,

Trước đây mỗi lần xem những you tube quay cảnh ở Việt Nam, những ông bà già phải đi bán vé số lang thang cả ngày trên đường phố, các bà già còng lưng gồng gánh buôn bán ngoài chợ. Bà Hùng đã bùi ngùi tội nghiệp cho họ. Bây giờ bà Hùng đau đôi chân, ông Hùng ngồi xe lăn bà lại thấy ghen tị với họ, tuy nghèo khổ vất vả họ còn đôi chân đi đứng bươn chải ngoài đường ngoài chợ là họ còn sức khỏe, thứ mà bao người đang mơ ước.

Người giúp việc bỗng xin nghỉ không biết vì chán công việc này hay vì kiếm được chỗ khác vừa ý hơn. Bà Hùng lại đăng báo tìm người, có người gọi đến hỏi han đủ thứ rồi bặt tăm luôn, có người nói suy nghĩ sẽ trả lời sau mà đợi mãi vẫn chưa thấy gọi lại. Trong thời gian tìm người, cuối tuần con gái về phụ bà tắm rửa cho ông, thay khăn trải giường chăn mền cho sạch sẽ. Ông Hùng thấy vợ con vất vả vì mình nên không còn làm mặt lạnh với con nữa.

Một buổi tối bà đẩy xe lăn đưa ông vào restroom, loay hoay thế nào mà khi bà đang đỡ ông đứng dậy thì bà ngã lăn ra còn ông may mắn ngồi thụp lại trong xe lăn an toàn. Nếu lúc ấy ông cũng ngã nhào theo bà, nếu lúc ấy cả hai cùng không thể đứng dậy nổi thì không biết tình hình này sẽ ra sao?

Ông Hùng chứng kiến cảnh vợ ngã đã hoảng sợ vì ông suýt bị ngã theo bà, ông mặc cảm, xót xa đã bất lực không thể giúp bà được gì, ông không thể đứng dậy ra ngoài chỉ vài bước để với tay cầm cái điện thoại mà gọi 911 nếu như bà bất tỉnh, bà ngã mạnh và đau lắm, may mà đầu không va chạm vào đâu…

Bà ngồi lặng người trên sàn nhà cho đỡ mệt vài phút sau mới cố gắng tự chống tay, tự vịn đứng lên được và giúp chồng cho xong việc.

Sau nhiều ngày suy nghĩ đắn đo ông Hùng tự động gọi phôn cho con gái và nói một câu:

– Đưa bố vào nursing home.

Quyết định điều này ông Hùng chẳng vui vẻ chút nào nhưng ông đã biết mình không còn con đường nào khác. Nếu lỡ vợ ông có bề gì, nằm một chỗ như ông thì cả hai sẽ cùng khổ, sẽ là gánh nặng cho các con biết bao.

Bà Hùng hiểu chồng hơn bao giờ hết. Đúng như vợ chồng bà từng suy nghĩ bấy lâu, nursing home không là lựa chọn hàng đầu mà là sự lựa chọn sau cùng rất xứng đáng và cần thiết.

Con đã tìm một nursing home cách nhà khoảng 15 phút để tiện cho bà lái xe đến thăm ông. Lúc hờn dỗi thì oán trách con nhưng ông biết hai con vẫn lo cho ông trong điều kiện có thể.

Đã chuẩn bị sẵn tinh thần chấp nhận “nursing home” thế mà hôm khăn gói rời nhà ông nghẹn ngào không ngăn được giọt nước mắt. Bà dấu ông lau vội dòng lệ, cầm tay ông nói đùa cho ông vui:

– Đi vào nursing home cách nhà mình có “vài bước” mà ông làm như đi tù đày biệt xứ Côn Đảo. Vào đó ông ráng uống thuốc đầy đủ và ăn uống để giữ gìn sức khỏe, món ăn Mỹ có món nọ món kia, ông lựa món nào… giống giống món Việt của mình mà ăn. Một ngày nào đó tôi không lết nổi thì sẽ vào đấy đoàn tụ với ông.

Ông Hùng cảm động:

– Thì cũng là…”cách biệt” tôi với bà, là rời căn nhà, rời cách sống quen thuộc mấy chục năm nay đến một nơi kiểu sống lạ hoắc sao không buồn. Bà ơi, bà yếu bà bệnh vào đây ở với tôi thành hai người handicap ngày ngày nhìn nhau chứ giúp được gì nhau, tôi cầu mong bà đủ sức khỏe đến thăm tôi thường xuyên là đủ vui rồi.

Con gái thông cảm tâm tình của cha mẹ:

– Anh con ở xa, con sẽ thường xuyên đưa hai cháu đến thăm mẹ và thăm bố.

Bà Hùng bùi ngùi thương chồng, thương con cháu vẫn nghĩ đến cha mẹ. Bà an ủi cho ông an lòng:

– Ở tuổi già như chúng ta rồi ai cũng có cuộc chia tay kẻ mất người còn, tôi và ông may mắn chỉ chia tay nhau vì chỗ ở, may mắn vì vẫn còn con cái để mắt tới. Tôi vẫn còn sức mỗi ngày lái xe đến nursing home thăm ông. Chúng mình lại… chờ mong gặp nhau như thuở ban đầu mình từng hẹn hò ông nhé.

– Tôi sẽ cố gắng làm quen nơi ở mới, bà ở nhà giữ gìn sức khỏe để còn đến thăm tôi.

Bà Hùng mỉm cười:

– Tôi nhớ ngày xưa mỗi lần hẹn hò gặp nhau ông đều mang tặng tôi một bó hoa… Nay tôi đến nursing home gặp ông tôi sẽ mang tặng….

– Ừ… tôi đã tặng bà bó hoa Hồng đẹp lắm… Thế bà đến nursing home sẽ tặng tôi hoa gì?

– Tôi sẽ mang tặng ông, hôm thì bánh bao, bánh giò, hôm thì bánh xèo, bánh bèo hay bánh ướt chả lụa với nước mắm tỏi ớt v.v… mấy món to go mà ông yêu thích. Tôi biết chắc là ông sẽ thèm sẽ nhớ những món ăn Việt Nam lắm.

Nguyễn Thị Thanh Dương  

(May. 11- 2026)