Tiếng Anh ba rọi
Đào Văn Bình
Việt Nam hiện nay đang top (xin lỗi đứng đầu thế giới) về nói tiếng Anh "ba rọi" cho nên đã làm tiếng Việt suy đồi và có nguy cơ tuyệt chủng hay trở nên ngôn ngữ của sắc dân thiểu số. Bởi vì:
- Dân chúng chỉ thích đi tour chứ không thích đi du lịch.
- Chỉ thích shopping chứ không chịu đi mua hàng, mua sắm.
- Và chỉ thích gọi phone chứ không thích gọi điện thoại.
- Và chỉ thích coi tivi chứ không chịu coi truyền hình. Tất cả các chương trình truyền hình trong nước bây giờ đều gọi là TV vì hai chữ Truyền Hình đã chết rồi, đã bị loại bỏ trong Tự Điển Việt Nam.
- Các chương trình giải trí / ca nhạc chết hết cả mà chỉ còn các show. Và Got Talent thì quá nhiều fan kể cả fan cuồng, fan cứng, fan mềm. Kẻ ủng hộ, người hâm mộ nay xuống Âm Phủ cả rồi.
- Thời đại mới, người ta chỉ thích coi các live show chứ không thích các chương trình trực tiếp.
- Hot girl thì làm loạn cả xã hội. Cả trường học cũng có hot girl chứ không còn gái rửng mỡ, gái ăn mặc hở hang, ăn mặc khiêu dâm nữa.
- Các teen và tuổi teen thì choán chỗ của vị thành niên.
- Chỉ có hot boy thì đi bán xì- ke, ma túy, chứ không có thanh niên đi bán xì- ke ma túy.
- Ông / Bà cũng chết hết mà chỉ còn Mr. và Mrs.
- Trên sân cỏ, cầu thủ chỉ thích đá penalty chứ không chịu đá phạt đền.
- Thủ môn không chịu vào khung thành để nhặt bóng vì đó là gôn (goal).
- Xe gắn máy cũng biến mất và chỉ còn xe mô tô chạy khơi khơi trên đường phố.
- Ca- nô phóng ào ào trên mặt nước khiến xuồng máy sợ quá phải giạt qua một bên.
- Tin hot và tin nóng không biết là tin gì. Phải chăng đó là tin có liên quan đến xác thịt hay tin hấp dẫn? Người rành tiếng Việt cũng ngơ ngác. Xin bà con nào dùng hai chữ "hot news" giải thích dùm và liệu có tiếng Việt nào tương đương không?
- Tại Việt Nam bây giờ xe ô- tô có giá hơn xe hơi. Nhớ đem xe ô- tô về Việt Nam bán, đừng đem xe hơi.
- Cờ líp này cờ líp kia khiến đoạn phim, đoạn băng ngắn sợ hết hồn.
- Bà con bây giờ chỉ thích tiêm vaccine chứ không thích chủng ngừa hay chích ngừa vì sợ chết.
- Thời đại mới người ta đua nhau vào căng- tin (cantine) chứ không thích vào nhà ăn nữa.
- Top ten thì cưỡi lên cổ mười người đứng đầu / hàng đầu rồi.
- Tập họp, biểu tình bây giờ quê mùa lắm mà phải nói là mít- tinh.
- "Dùng thuốc kích thích" phải nói là "doping" cho nó giống Mỹ. Muốn học tiếng Anh "ba rọi" kiểu này thỉnh thoảng ghé trang tin điện tử VOA hoặc BBC Việt Ngữ sẽ được thỏa mãn.
- Môn Quyền Anh cũng đã chết để boxing lên ngôi.
- Võ sĩ bị hạ đo ván ngóc đầu dậy, cãi lại trọng tài và nói rằng tôi bị hạ knock- out.
- Các tay đua cổ lỗ sĩ chết hết mà chỉ còn coureur (cua rơ) đạp xe khơi khơi rất "kịch tính."
- Người viết trang tin chuyên đề ngày nào cũng cãi lộn với blogger.
- Mua huy hiệu người ta hỏi "Ông bà nói gì vậy?" vì họ chỉ biết có logo.
- Bay một mình/dẫn bóng một mình/ độc diễn không ai hiểu cho nên phải nói là solo. Bây giờ trong nước ai cũng giỏi tiếng Anh, giỏi hơn cả dân Mỹ nữa. Đâu đâu cũng nghe nói OK. Hai chữ "được rồi" đã chết trong ngôn ngữ Việt Nam.
- Phi công ngồi lâu trong buồng lái, buồn quá nên rời cabin ra ngoài tán dóc với hành khách.
- Biểu ngữ vì muốn "thoát Trung" cho nên phải nói là băng- rôn.
- Ngày hội vì muốn "đi Mỹ" cho nên phải nói festival cho quen.
- Bích chương (dán trên tường) không chịu nói mà phải nói Áp- phích (Affiche) cho có vẻ ta là Mỹ đây.
- Chương trình thương mại giờ đây bị các showbiz đè bẹp.
- Chuyện tai tiếng bây giờ trở thành scandal / "xì căn đan" bàn tán ồn ào "gây sốt trên mạng."
- Bây giờ người ta không còn nhập cảng Xe thùng/ xe kiện hang / xe vận tải hạng nặng nữa mà chỉ nhập toàn xe container. Ráng mà chịu!
- Hầm ngầm, hầm trú ẩn nói sợ người ta không hiểu cho nên phải nói là boong- ke (bunker).
- Xe điện ngầm cũng chết hết hoặc đóng cửa và thay bằng Metro như Metro Bà Quẹo.
- Ảnh cởi truồng / lõa thể đưa ra bị tố là dâm ô cho nên phải nói "lái" là ảnh nude.
- Bây giờ người ta không còn sợ vi khuẩn, siêu vi trùng nữa mà chỉ sợ vi- rút (virus) mà thôi vì vi- rút nguy hiểm hơn siêu vi trùng!
- Giải túc cầu / đá bóng thế giới đã chết và thay bằng World Cup.
- Giải túc cầu Đông Nam Á cũng chết luôn và thay bằng Suzuki AFF!!!
- Đông Nam Á Vận Hội cũng đã chết và thay bằng SEA Games!
- Trọng tài thổi còi nói "đá đi" cầu thủ Việt Nam đứng ngơ ngác vì không hiểu "đá" là gì mà chỉ biết "sút" (shoot). Cho nên "bóng đá" Việt Nam phải đổi tên thành "Bóng Sút Việt Nam" mới phải!
- Căng thẳng thần kinh / đầu óc vào bệnh viện nói bác sĩ không hiểu cho nên phải nói là stress.
- Sửng sốt, choáng váng, bàng hoàng giờ cũng tiêu ma vì chỉ còn Sốc (Shocked) mà thôi.
- Đại hạ giá bây giờ quá cổ lỗ sĩ cho nên phải gọi là giảm sốc / bán sôn (shock sale)
- Vợ chồng mới cưới nhất định không chịu hưởng tuần trăng mật ở khu nghỉ mát vì khu nghỉ mát không sang bằng resort.
- Nói đấm bóp người ta tưởng rằng đó là đánh lộn cho nên phải nói là massage / mát xa.
- Bây giờ về Việt Nam mà nói máy hình, máy thu hình thì người ta nhìn mình như người ở Phi Châu mới về cho nên phải nói camera cho họ nể.
- Nạp điện không chịu nói mà phải nói sạc cho nó giống Tây.
- Thu hình từ trên cao / trên không phải nói là Flycam cho nó oai vì giống Mỹ.
- Ngân hàng bây giờ chỉ có máy ATM chứ không có Máy chuyển tiền tự động nữa. Ráng mà chịu.
- Dân quê, dân lao động đọc báo không hiểu GDP là gì cho nên phải học lớp "Tiếng Anh Cấp Tốc" hoặc hỏi mấy giáo sư Anh Văn… thì mới biết đó là Tổng Sản Lượng Quốc Gia (Gross Domestic Product). Tội nghiệp quá!
- Đường giây thông báo khẩn cấp dùng làm chi, mà phải dùng hot line cho nó oai.
- Nói làm bàn hai trái / thắng hai trái quê mùa lắm cho nên phải nói làm cú đúp (coup double) cho nó có vẻ Tây. Tây đè đầu 100 năm, nay vẫn còn nhớ gậy và roi gân bò của ông Tây năm xưa.
- Làm bàn 3 trái nói ra rất quê cho nên phải nói lập hat- trick cho nó giống Mỹ mới sang. Xin nhắc ở Mỹ không phải ai cũng là tỷ phú và tiến sĩ… mà cũng rất nhiều ông/bà vô gia cư, lau chùi cầu tiêu, bỏ báo, bán Pizza, bán xăng.
- Giải không nên nói mà phải nói là cúp cho có vẻ văn minh. Tiếng Việt bây giờ thấp kém so với tiếng Tây, tiếng Mỹ nhiều lắm. Nói tiếng Anh "ba rọi" mới văn minh, hiện đại.
- Câu lạc bộ / hộp đêm vào làm chi. Vào club cho nó sang.
- Phụ nữ mặc áo tắm hai mảnh không hấp dẫn bằng mặc bikini.
- Các loại đàn như dương cầm, tây ban cầm, vĩ cầm đều đã quăng vào xọt rác và piano, guitar, violin / violion nói như thế mới sang như Tây!
- Ăn mặc hở hang / khiêu dâm hết thời rồi mà phải nói ăn mặc hot.
- Pháo tháp / đồn canh phải nói là lô cốt. Ông Tây vẫn hơn Ông Ta.
- Hợp chất, vật liệu tổng hợp/hỗn hợp còn nữa đâu cho nên phải dùng composite.
- Tập bản đồ vì không hiểu nghĩa tiếng Anh cho nên nói bừa là atlas để đánh lừa độc giả.
- Tình dục / trao đổi xác thịt / làm tình nói ra sợ thô tục cho nên nó trớ là sex.
- Cơ phận phụ / bộ phận rời không hiểu cho nên nói đại là module.
- Thái Lan có sex tour chứ làm gì có du lịch mua dâm. Nói ra sợ người ta cười.
- Mỹ bắt đầu sợ Ngày Halloween vì hóa trang đầu trâu, mặt ngựa, xác chết miệng trào máu… là cơ hội tốt cho khủng bố. Nay Việt Nam rước vào. Đúng là "Điếc không sợ súng"!
Ô hô! Một ngàn năm đô hộ giặc Tàu, một trăm năm nô lệ giặc Tây mà đất nước chưa bị đồng hóa và tiếng Việt vẫn giữ được truyển thống, mẫu mực. Ở Miền Nam, hai mươi năm chiến tranh triền miên mà tiếng Việt lại hoàn chỉnh và tiến lên đỉnh cao. Nay Mỹ mới "bình thường hóa" từ năm 1995 mà gốc rễ văn hóa Việt đã có nguy cơ mục ruỗng rồi. Nếu 600,000 quân Mỹ đổ vào như thời chiến tranh thì đất nước sẽ biến thành Phi Luật Tân.
Tiếng Anh sẽ là ngôn ngữ chính. Tiếng Việt sẽ trở thành thổ ngữ. Khắp nơi, hang cùng ngõ hẻm, đâu đâu cũng nghe nói OK nhất là trên các đài truyền hình! Ngày xưa ở Miền Nam bảng hiệu ở Chợ Lớn toàn tiếng Tàu nên phải cấm vì người ta tưởng đây là đất nước Đài Loan, Hồng Kông, Tân Gia Ba. Nay bảng hiệu bằng tiếng Anh tràn lan khắp hang cùng ngõ hẻm. Chỉ vài năm nữa, bảng hiệu tiếng Việt sẽ chết. Trong khi ở Mỹ này, tiệm Việt Nam mà trưng bảng hiệu bằng tiếng Anh thì chỉ bán cho ma.
Lai Mỹ cũng tốt thôi. Vì như thế mới "thoát Trung" và tiến nhanh, tiến mạnh tiến vững chắc như Đại Hàn hay Nhật Bản và ngửa mặt với thế giới để nói rằng chúng tôi có một nền văn hóa và ngôn ngữ giống hệt như Mỹ - một siêu cường của hành tinh này đây.
Do mặc cảm thấp kém không ngóc đầu lên được cho nên nô lệ cũng là cách để hãnh diện. Đầy tớ cho nhà giầu hay nhà quan lớn ra ngoài cũng vênh vang lắm chứ? Nếu bắt chước giống hệt chủ thì còn oai hơn nữa.
Đào Văn Bình
(Trích sách "Tự Điển Tiếng Việt Đổi Đời")
Sunday, December 28, 2025
Friday, December 19, 2025
Nguyễn Tuấn - Những lời khuyên hay: bốn điều nên tránh trong cuộc sống
Những lời khuyên hay: bốn điều nên tránh trong cuộc sống
Nguyễn Tuấn
■ Điều 1: Không kì vọng và đòi hỏi quá nhiều
Đừng đặt quá nhiều kì vọng vào người khác hay vào cuộc đời. Kì vọng càng cao, thất vọng càng lớn.
Người thực sự hiểu bạn sẽ tự nhiên cảm nhận được tâm ý của bạn mà không cần bạn phải giải thích dài dòng. Còn người không hiểu, dù bạn có nói bao nhiêu, có nỗ lực chứng minh đến đâu, cũng chỉ như nước đổ lá khoai, vô ích mà thôi.
Trong các mối quan hệ, thay vì đòi hỏi đối phương phải luôn hồi tin nhắn ngay lập tức, phải nhớ hết mọi ngày kỉ niệm, hãy chấp nhận rằng mỗi người có nhịp sống riêng. Khi buông bỏ kỉ vọng, chúng ta sẽ thấy lòng mình nhẹ nhàng hơn, và những gì đến tự nhiên lại đáng quý hơn gấp bội.
■ Điều thứ 2: Không tranh giành
Buông bỏ mới là trí tuệ cao nhứt. Càng tranh giành, càng hao tổn tinh thần, thời gian và đôi khi cả nhân cách. Thứ gì thực sự thuộc về bạn thì sớm muộn cũng sẽ đến; thứ không thuộc về bạn, có níu kéo cũng chỉ là tạm bợ, cuối cùng vẫn mất.
Trong công việc, thay vì cạnh tranh khốc liệt để giành vị trí, hãy tập trung làm tốt phần việc của mình. Người xứng đáng sẽ được ghi nhận mà không cần phải chen lấn.
Buông bỏ sự tranh giành không có nghĩa là từ bỏ nỗ lực, mà là chọn cách nỗ lực một cách thanh thản, không để lòng tham và sự hơn thua chi phối.
■ Điều thứ 3: Không tranh cãi
Tranh cãi hiếm khi mang lại kết quả tích cực. Đa phần nó chỉ làm tổn thương tình cảm, tăng thêm hiểu lầm và khiến cả hai bên cùng mệt mỏi. Nên nhớ Định luật Brandolini!
Người khôn biết chọn im lặng hoặc nhẹ nhàng chuyển hướng cuộc trò chuyện thay vì lao vào cuộc chiến bằng lời.
Khi ai đó chỉ trích quan điểm của bạn, thay vì lao vào phản biện từng câu từng chữ, hãy mỉm cười và nói: "Cảm ơn ý kiến của bạn, tôi sẽ suy nghĩ thêm." Bạn giữ được sự bình yên nội tâm, đồng thời tránh làm tình hình xấu đi. Im lặng không phải là thua cuộc, mà là thắng lớn về sự tự chủ.
■ Điều thứ 4: Không khoe khoang
Khoe khoang là cách nhanh nhứt để đánh mất sự tôn trọng từ người khác. Thành tựu thực sự không cần phô trương vì nó tự tỏa sáng qua hành động và phẩm chất. Người khiêm nhường thường được kính nể lâu dài, còn kẻ thích khoe thường chỉ nhận được sự chú ý nhất thời, kèm theo ánh nhìn nghi ngờ hoặc ghen tị.
Khi đạt được một thành công lớn, thay vì tự ca ngợi, hãy lặng lẽ cảm ơn những người đã giúp đỡ mình. Sự khiêm nhường không chỉ giúp bạn giữ được mối quan hệ tốt đẹp mà còn khiến thành công ấy bền vững hơn, vì nó xuất phát từ giá trị thực chứ không phải từ sự công nhận bên ngoài.
Thực hành bốn điều nên tránh này không phải để sống tiêu cực hay rút lui khỏi cuộc đời, mà là để sống khôn ngoan hơn, nhẹ nhàng hơn. Khi ít đòi hỏi, ít tranh giành, ít tranh cãi và ít khoe khoang, chúng ta sẽ có nhiều không gian hơn cho sự bình an, cho những mối quan hệ chân thành và cho chính bản thân mình được trưởng thành trong lặng lẽ.
Các bạn thấy đúng không? Riêng tôi thì thấy rất rất đúng.
https://www.facebook.com/t.nguyen.2016/posts/pfbid0CYAFcsvJS8gBqi4hUFe7Ra8xBBB8PcdwjfFEKNTDYDDsNEZw9mFpTHCCTfzzinaSl
Nguyễn Tuấn
■ Điều 1: Không kì vọng và đòi hỏi quá nhiều
Đừng đặt quá nhiều kì vọng vào người khác hay vào cuộc đời. Kì vọng càng cao, thất vọng càng lớn.
Người thực sự hiểu bạn sẽ tự nhiên cảm nhận được tâm ý của bạn mà không cần bạn phải giải thích dài dòng. Còn người không hiểu, dù bạn có nói bao nhiêu, có nỗ lực chứng minh đến đâu, cũng chỉ như nước đổ lá khoai, vô ích mà thôi.
Trong các mối quan hệ, thay vì đòi hỏi đối phương phải luôn hồi tin nhắn ngay lập tức, phải nhớ hết mọi ngày kỉ niệm, hãy chấp nhận rằng mỗi người có nhịp sống riêng. Khi buông bỏ kỉ vọng, chúng ta sẽ thấy lòng mình nhẹ nhàng hơn, và những gì đến tự nhiên lại đáng quý hơn gấp bội.
■ Điều thứ 2: Không tranh giành
Buông bỏ mới là trí tuệ cao nhứt. Càng tranh giành, càng hao tổn tinh thần, thời gian và đôi khi cả nhân cách. Thứ gì thực sự thuộc về bạn thì sớm muộn cũng sẽ đến; thứ không thuộc về bạn, có níu kéo cũng chỉ là tạm bợ, cuối cùng vẫn mất.
Trong công việc, thay vì cạnh tranh khốc liệt để giành vị trí, hãy tập trung làm tốt phần việc của mình. Người xứng đáng sẽ được ghi nhận mà không cần phải chen lấn.
Buông bỏ sự tranh giành không có nghĩa là từ bỏ nỗ lực, mà là chọn cách nỗ lực một cách thanh thản, không để lòng tham và sự hơn thua chi phối.
■ Điều thứ 3: Không tranh cãi
Tranh cãi hiếm khi mang lại kết quả tích cực. Đa phần nó chỉ làm tổn thương tình cảm, tăng thêm hiểu lầm và khiến cả hai bên cùng mệt mỏi. Nên nhớ Định luật Brandolini!
Người khôn biết chọn im lặng hoặc nhẹ nhàng chuyển hướng cuộc trò chuyện thay vì lao vào cuộc chiến bằng lời.
Khi ai đó chỉ trích quan điểm của bạn, thay vì lao vào phản biện từng câu từng chữ, hãy mỉm cười và nói: "Cảm ơn ý kiến của bạn, tôi sẽ suy nghĩ thêm." Bạn giữ được sự bình yên nội tâm, đồng thời tránh làm tình hình xấu đi. Im lặng không phải là thua cuộc, mà là thắng lớn về sự tự chủ.
■ Điều thứ 4: Không khoe khoang
Khoe khoang là cách nhanh nhứt để đánh mất sự tôn trọng từ người khác. Thành tựu thực sự không cần phô trương vì nó tự tỏa sáng qua hành động và phẩm chất. Người khiêm nhường thường được kính nể lâu dài, còn kẻ thích khoe thường chỉ nhận được sự chú ý nhất thời, kèm theo ánh nhìn nghi ngờ hoặc ghen tị.
Khi đạt được một thành công lớn, thay vì tự ca ngợi, hãy lặng lẽ cảm ơn những người đã giúp đỡ mình. Sự khiêm nhường không chỉ giúp bạn giữ được mối quan hệ tốt đẹp mà còn khiến thành công ấy bền vững hơn, vì nó xuất phát từ giá trị thực chứ không phải từ sự công nhận bên ngoài.
Thực hành bốn điều nên tránh này không phải để sống tiêu cực hay rút lui khỏi cuộc đời, mà là để sống khôn ngoan hơn, nhẹ nhàng hơn. Khi ít đòi hỏi, ít tranh giành, ít tranh cãi và ít khoe khoang, chúng ta sẽ có nhiều không gian hơn cho sự bình an, cho những mối quan hệ chân thành và cho chính bản thân mình được trưởng thành trong lặng lẽ.
Các bạn thấy đúng không? Riêng tôi thì thấy rất rất đúng.
https://www.facebook.com/t.nguyen.2016/posts/pfbid0CYAFcsvJS8gBqi4hUFe7Ra8xBBB8PcdwjfFEKNTDYDDsNEZw9mFpTHCCTfzzinaSl
Sunday, December 7, 2025
Ông Già ở Cửa Hàng Đồ Cũ
Mark R. Tutton,
Không biết tên người dịch
Tôi nói dối ông chủ tôi mỗi ngày. Tôi năm nay 72 tuổi. Tôi là một chức sắc trong nhà thờ, đóng thuế đàng hoàng, chưa bao giờ bị phạt nguội lần nào. Nhưng suốt chín năm nay, tôi đang thực hiện một kiểu "lừa đảo" ngay dưới mũi của ban quản lý tiệm đồ cũ "Cơ Hội Thứ Hai" này. Nếu họ biết được, họ sẽ đuổi việc tôi ngay lập tức, chẳng kịp cho tôi cởi cái tạp dề ra. Nhưng tôi kệ. Bởi vì trong một xã hội cứ thích tước đoạt đi lòng tự trọng của người khác, tôi đã tìm ra cách để trả lại nó cho họ.
Công việc của tôi đơn giản lắm: Phân loại đồ quyên góp. Tôi dán nhãn giá cho quần jeans, mấy cái áo khoác mùa đông nặng trịch, mấy đôi giày bảo hộ còn dùng tốt. Hầu hết khách hàng chẳng thèm nhìn tôi. Đối với họ, tôi chỉ là một phần của cảnh vật: Một ông già lụ khụ, mắt đeo kính, tay bị đau khớp, cứ cắm cúi định giá mấy món đồ có mùi băng phiến và mùi ký ức của người lạ.
Nhưng cái việc vô hình này lại có cái lợi của nó. Nó cho phép tôi nhìn thấy hết mọi thứ. Tôi thấy mấy bà mẹ đơn thân cứ so đi so lại giá đôi giày đi học của con với tiền mua thức ăn. Tôi thấy mấy chú cựu chiến binh cứ nhìn chằm chằm vào bộ vest họ cần để đi phỏng vấn, nhìn vào cái ví tiền rồi lặng lẽ quay lưng đi. Và tôi nhớ nhất là thằng bé đó.
Lúc đó là giữa tháng Mười Một, ở cái thị trấn rỉ sét, lạnh lẽo của chúng tôi. Gió lùa qua phố sắc như dao cắt.
Thằng bé bước vào với cái áo nỉ mỏng dính, đến nỗi nhìn rõ cái áo thun bên trong. Nó chắc chưa tới mười bốn tuổi. Gầy gò, run cầm cập, với cái nhìn vô hồn mà những đứa trẻ hay mang khi chúng bị xã hội bỏ rơi quá
nhiều lần. Nó đi thẳng đến khu áo khoác. Nó tìm thấy một chiếc áo parka xanh hải quân, rất ấm, hàng hiệu, gần như mới. Giá là 25 đô la. Nghe thì bèo, nhưng đối với nó là cả một gia tài.
Tôi lén nhìn. Nó chạm vào ống tay áo, như muốn cảm nhận hơi ấm mà chiếc áo hứa hẹn. Nó nhìn cái nhãn giá. Vai nó xụ xuống khoảng chục phân. Nó không rên rỉ, không than thở. Nó chỉ cẩn thận treo chiếc áo lên lại và đi thẳng ra cửa. Tim tôi đập thình thịch. Tôi không thể đơn giản là cho không nó. Tôi học được rằng, việc bố thí có thể mang lại vị đắng cho những người đang cố gắng sống sót. Nếu bạn đưa tiền bố thí, họ cảm thấy mình nhỏ bé. Họ cảm thấy mình như một trường hợp cần giúp đỡ xã hội.
Thế là tôi cầm chiếc áo, đi ra quầy tính tiền để chặn nó lại.
- Ê, nhóc! - tôi gọi.
Nó đứng khựng lại, sẵn sàng chạy trốn.
- Con không có ăn cắp gì hết!
- Tao biết, - tôi càu nhàu, đóng vai ông già khó tính - Nhưng tao đang có rắc rối. Cái áo này hả? Nó bị lỗi. Cái khóa kéo dưới cùng nó bị kẹt. Mà theo quy định của cửa hàng, đồ bị lỗi thì không thể bán quá ba đô la. Mày có ba đô la không?
Nó nhìn tôi, bối rối.
- Nhãn ghi hai mươi lăm mà.
- Nhãn ghi sai đấy! - tôi nói dối, giật phắt cái nhãn đi. - Tao là người quản lý kho. Tao nói nó ba đô la. Mày lấy không hay để tao quăng nó đi?
Nó do dự, dò xét gương mặt tôi xem có bẫy gì không. Rồi nó lục túi, lôi ra ba tờ tiền nhăn nhúm.
- Dạ, có! - nó thì thầm. - Con lấy.
Nó mặc chiếc áo vào ngay lập tức. Kéo khóa lên tận cổ — khóa vẫn hoạt động trơn tru, dĩ nhiên rồi — và nó thẳng lưng lên. Nó không còn trông như một thằng bé co ro vì lạnh nữa. Nó trông như một thanh niên vừa mới làm một phi vụ hời. Nó trông có vẻ được che chở.
- Cảm ơn ông, nó nói.
- Quy định cửa hàng thôi.
- tôi lầm bầm, quay lưng đi để nó không thấy mắt tôi hơi ướt.
Mọi chuyện bắt đầu từ đó. Nhiều năm qua, cái "quy định cửa hàng" đó đã trở thành vũ khí bí mật của tôi.
Khi bà Miller, một góa phụ sống bằng đồng lương hưu ít ỏi, cần một cái máy nướng bánh mì mới nhưng chỉ có 5 đô la trong túi, thì cái máy 20 đô la bỗng nhiên bị dán nhãn là "Dây điện bị hở".
Khi một ông bố trẻ cần đôi giày bảo hộ để bắt đầu công việc xây dựng đầu tiên, tôi tự động "Giảm giá đặc biệt sáng thứ Ba".
Tôi tự nhớ trong đầu. Tôi tự bỏ tiền túi bù vào nếu tiền mặt bị hụt, hoặc tôi khai báo những món đồ đó "Không bán được/đã tiêu hủy" trong hệ thống. Tôi sợ bị bắt lắm chứ.
Thế rồi một buổi chiều, một người phụ nữ đeo khăn choàng cashmere đã bắt quả tang tôi. Cô ta thấy tôi bán một chiếc xe đẩy em bé gần như mới cho một cô gái trẻ đang sợ hãi với giá 10 đô la. Khi cô gái đi khỏi, người
phụ nữ đó bước đến. Tôi chuẩn bị tinh thần bị mắng té tát hoặc bị dọa gọi quản lý. Thế nhưng, cô ta lại đặt một tờ 100 đô la gấp gọn lên quầy.
- Cho mấy cái... sai sót kiểm kê của ông.
Cô ta nháy mắt.
Và chuyện này bắt đầu lan ra. Một cách kín đáo. Những khách quen bắt đầu hiểu. Họ không bao giờ nói một lời. Họ mua một món đồ lặt vặt giá 5 đô la, đưa tôi tờ hai mươi, rồi nói:
- Giữ lại tiền thối cho lần sau... hệ thống gặp trục trặc nhé.
Chúng tôi đã xây dựng nên một nền kinh tế bí mật chỉ dựa trên phẩm giá. Chúng tôi không bố thí; chúng tôi đang cân bằng lại cơ hội.
Thứ Ba tuần trước, tiếng chuông trên cửa kêu leng keng. Một người đàn ông bước vào. Cao lớn, vai rộng, mặc bộ đồng phục nhân viên cấp cứu chỉnh tề. Anh ta đi đứng tự tin, nhưng không phải để mua sắm. Anh đi thẳng đến quầy của tôi.
- Ông là Arthur, - anh ta khẳng định.
Tôi chỉnh lại kính.
- Đúng là tôi.
Anh ta cười, và đột nhiên, tôi thấy lại hình ảnh cậu bé mười bốn tuổi gầy gò trong chiếc áo nỉ xám mỏng manh ngày nào.
- Ông bán cho tôi cái áo parka xanh hải quân cách đây mười năm, - anh ta nói. - Ông bảo cái khóa kéo nó bị hỏng.
Tôi cảm thấy má mình nóng ran.
- Tôi xử lý nhiều áo khoác lắm, cậu bé.
- Khóa kéo không hề hỏng đâu, Arthur.
Anh ta cúi xuống, giọng nghẹn lại vì xúc động.
- Tôi biết ông nói dối. Ngay cả lúc đó tôi cũng biết. Nhưng ông đã không bắt tôi phải đi xin xỏ. Ông để tôi được mua nó. Ông để tôi là một khách hàng, chứ không phải một kẻ ăn xin. Tôi bước ra khỏi đây với cảm giác như một người đàn ông. Anh ta rút ra một phong bì từ túi áo.
- Giờ tôi là nhân viên cấp cứu. Tôi cứu người. Nhưng tôi không nghĩ tôi đã sống sót qua mùa Đông năm đó nếu không có chiếc áo khoác đó. Hoặc nếu không biết rằng có người thực sự quan tâm đến mình.
Anh ta đặt phong bì lên quầy.
- Trong đây có 500 đô la, anh ta nói. Ông dùng nó đi. Tôi biết cái 'quy định cửa hàng' của ông tốn kém lắm.
Tôi run rẩy cố gắng trả lại.
- Tôi không thể...
- Cái này không phải cho ông, - anh ta nói dứt khoát. - Nó dành cho đứa trẻ run rẩy tiếp theo bước vào đây. Hãy đảm bảo rằng khóa kéo của nó cũng bị hỏng, nhé.
Rồi anh ta quay lưng bước đi, đầu ngẩng cao, hòa vào ánh nắng mùa Thu.
Tôi đã 72 tuổi. Lưng tôi đau, chân tôi sưng vù sau một ngày dài. Nhưng tôi có công việc tuyệt vời nhất trên đời.
Chúng ta đang sống trong một đất nước nói rằng giá trị của bạn phụ thuộc vào số tiền trong tài khoản. Người ta bảo nhau phải tự lực cánh sinh, ngay cả khi họ không có gì. Nhưng tôi đã học được một điều trong cái cửa hàng bụi bặm cũ kỹ này: Phẩm giá quan trọng hơn việc bố thí.
Đôi khi, giúp đỡ một người không chỉ là cho họ thứ họ cần. Mà là cách bạn trao nó cho họ. Nếu bạn có thể giúp đỡ ai đó mà vẫn giữ được lòng tự trọng của họ — nếu bạn có thể giúp họ mà không làm họ cảm thấy nhỏ bé — bạn không chỉ nuôi dưỡng thân thể họ, bạn còn đang cứu rỗi cả tâm hồn họ nữa. Vì vậy, tôi sẽ tiếp tục nói dối. Tôi sẽ tiếp tục lách luật. Tôi sẽ tiếp tục bịa ra những quy định không hề tồn tại.
"Bởi vì cái mác giá chẳng có ý nghĩa gì. Điều quan trọng là người mặc nó!"
My name is Arthur. I'm 72 years old, and I work at the Second Chance Thrift Store on Maple Street.
For nine years, I've been pricing donated clothes and organizing
shelves. Most people drop off bags without ever making eye
contact. To them, I'm just the old man sorting through their
leftovers. But I notice things.
One afternoon, a young boy walked in—shivering in a torn hoodie, maybe fourteen years old. He stopped in front of a navy-blue winter coat, barely worn, and checked the price. Twelve dollars.
Too much. His shoulders sank. He brought a thin jacket to the counter instead—three dollars. I nodded toward the warmer coat and said, "That one would fit you better." He just muttered, "Can't afford it," and left.
I couldn't shake the image of him walking into a Minnesota winter
wrapped in that flimsy jacket. He returned the next week, touched
the navy coat again, then walked away. He did this three more
times. Finally, I took the coat off the rack, put a "SOLD" tag on it,
and waited.
When he came back, I told him, "Someone bought this coat and never picked it up. Store policy says if it's left for two weeks, we mark it down." I showed him the tag—three dollars. He looked at me like he didn't believe a word. "You calling me a liar?" I said, pretending to be offended. He scraped together the three dollars, put the coat on right there. He zipped it up, and for the first time, he stood taller—like he'd just put on armor.
I did things like that seventeen more times that winter. A mother who needed work shoes. A homeless woman who needed socks. An immigrant family who needed blankets. I quietly shaped my own rules—moved things to the back, "lost" price tags, created discounts on the spot.
One day, a woman saw what I was doing. She didn't yell. She didn't scold me. Instead, she handed me $100 and whispered, "For your store policies." The word spread. Regular customers began slipping the cashier gift cards to use for anyone in need. Anonymous generosity—delivered with dignity.
Last week, a young man walked through the door wearing that navy coat. But he wasn't a kid anymore. He smiled and said, "You're Arthur, right? You gave me this coat seven years ago. I knew you made up that policy. But you let me keep my pride." Then he handed me an envelope—inside was $500. "I'm a social worker now. I help homeless youth. Because you taught me kindness shouldn't feel like shame. It should feel like hope."
I'm 72 years old. I price used clothes that carry traces of other people's lives. And this is what I've learned: Dignity matters more than charity. Help people without making them feel small. Bend the rules. Invent policies. Let them walk away with their head high.
That's what changes lives
Friday, October 24, 2025
Tự Điển Việt Mỹ !
Tìm thấy trong sổ tay một Du khách Mỹ đánh rơi trên bãi biển ở VN
- Ăn đi : Không có nghĩa là vừa ăn vừa đi mà chỉ nhắc nhở ai đó Ăn mạnh vào.
- Ăn mặc : Không có ăn chi cả mà chỉ có mặc không thôi
- Ăn nói: Cũng không ăn chi cả mà chỉ nói không thôi
- Buồn cười : Không có buồn gì cả mà chỉ có cười không mà thôi
- Cà lăm, Cà nhắc, Cà chớn, Cà khịa, Cà rịch, Cà tang : Không phải những loại Cà để ăn,mà những tật không hay của người ta.
- Đánh Giày : Không phải là Phang, Đánh, đập, đá vào Giày mà là "o bế ", làm đẹp cho Giày.
- Đánh Răng : Không phải là Đánh, Đập. . cho Răng đau, mà dùng bàn chải và kem làm cho sạch răng mà thôi.
- Đi Cầu : Là đi vô toilet chứ không phải lái xe hay chạy qua cầu đâu.
- Hai Vợ Chồng : Không có nghĩa là 2 Vợ 1 Chồng mà chỉ có 1 Vợ 1 Chồng thôi.
- Hai Ông Bà : Không có nghĩa là 2 Ông 1 Bà, mà chỉ có 1 Ông 1 Bà thôi.
- Làm thinh ; Không có làm việc gì cả mà chỉ yên lặng , không nói năng chi hết.
- Làm biếng : Cũng không có làm chi hết mà chỉ . . .chơi không mà thôi.
- La cà : không la rầy ai cả mà rề rà (?) ghé chỗ này chỗ kia.
- Làm răng (mần răng) : Làm thế nào chứ không phải đi chửa Răng đau đâu.
- Ngâm thơ : Không phải là đem lá thơ ngâm vô nước, mà là đọc. .kéo từng chữ cho dài ra,cho người ta nghe hay hay
.
- Nhà tôi : Không phải là cái nhà để ở mà NGƯỜI BẠN ĐỜI hay MỘT NỬA KIA. . . . của mình.
- Nhà thơ,nhà văn,nhà báo : Không có nghĩa là nhà để chứa những bài thơ,bài văn hay báo chí, mà là chỉ người làm thơ,viết văn,viết báo...
- Ông Sui : Là Ba mình gọi Ba của vợ mình, chứ không có nghĩa là" Mr. . Unlucky " đâu.
- Tục ngữ : Không phải là những lời thô tục, mà là những lời dạy dổ quý báu trong dân gian.
Sưu tầm
Sunday, October 19, 2025
Thành Công
Lúc 5 tuổi thành công có nghĩa là ... không đái dầm.
Lên 10 tuổi thành công là... biết đi Xe đạp.
Lên 16 tuổi thành công là... có nhiều bạn bè.
Lên 20 tuổi thành công là... có 1 người yêu mình.
Lên 40 tuổi thành công là... rủng rỉnh tiền bạc.
Lúc 50 tuổi thành công... vẫn là rủng rỉnh tiền bạc.
Lúc 60 tuổi thành công là... vẫn có 1 người yêu mình.
Tới 70 tuổi thành công là... vẫn đi được Xe đạp.
Tới 80 tuổi thành công là ... vẫn có nhiều bạn bè
Và 85 tuổi thành công là ... không đái dầm.
Sunday, September 14, 2025
Fw: Thói hư tật xấu của người Việt: Mê muội hưởng lạc, Lười nhác, ốm yếu, Tệ nạn
Trong con mắt các nhà tri thức nửa đầu thế kỷ XX
Thói hư tật xấu của người Việt: Mê muội hưởng lạc, Lười nhác, ốm yếu, Tệ nạn
Vương Trí Nhàn
Thứ Tư - 11 Tháng Mười Một, 2015
Có những người nộp một quan tiền thuế mà tựa hồ bị cắt mất một miếng thịt, rên siết than vãn, thế mà đến sòng bạc thì cầm nhà bán cửa không tiếc. Có những hạng giàu có phong lưu, ăn mày chầu chực trước nhà không xin nổi một đồng điếu, người làng thiếu thuế không vay lợi được một quan, thế mà đến chỗ ăn chơi thì ngàn vàng mua một trận cười, trong cơn sát phạt, trăm vạn chỉ đặt một tiếng. Hạng người này nhiều lắm, không xe nào chở hết...
Cũng có nhiều người mới học kha khá đã truy hoan, ngày nào cũng mài miệt trong cuộc đỏ đen, thường lui tới các chủ nợ hứa với người ta rằng "Đợi tôi dạ một tiếng trước cổng trường(1) thì mọi việc sẽ đâu vào đấy". Rắp tâm hành động như thế, rõ ràng là quan trộm cướp của công chứ còn gì?
(1) tức là thi đỗ, rồi ra làm quan tha hồ kiếm chác.
Người nước ta quý trọng các ông thầy đồ lưng dài tốn áo ăn no lại nằm đã thành ra một cái bệnh gần chết không có thuốc chữa. Đến lúc sóng Âu Châu ập vào, người ta coi chừng đã tỉnh dậy, nhưng mà công phu về đường thể dục còn chưa nghiên cứu đến nơi. Cái căn tính lười nhác đã quen nết lâu ngày, lại nhiều điều thói đãng tính dâm dê (1) cho hại đến sinh mệnh, người ta lấy thế làm sự thường, không lo đường cải cách nào là công khóa (2) về đường thể thao, nào là lợi ích về cách vận động. Trong một ngày có 12 giờ nửa ngồi chết trước cuộc tài bàn (3), nửa nằm chết bên đèn thuốc phiện. Vận động đã không có công phu thì huyết mạch lấy gì làm lưu thông, huyết mạch đình trệ thì thân thể phải hèn ốm cho rồi, dân mới hóa ra dân nô lệ, nước mới hóa ra nước bạc nhược.
(1) thói đãng là cách sống buông thả, riêng dàm dê là gì, chúng tôi chưa tra cứu được, không rõ có phải là dàm dê hay không?
(2) những công việc khi vào học phải làm là công, những học trò phải học là khóa, gọi chung là công khóa (Theo Đào Duy Anh, Hán Việt từ điển).
(3) một loại tổ tôm, nhưng chỉ có ba người, và đánh không có chừng mực nào cả (theo cách giải thích của Phan Kế Bính trong Việt Nam phong tục).
Thử nhìn vào đám dân quê dư dật xem họ có việc gì, ta thấy ngoài công cuộc làm ăn, họ chỉ còn quân bài lá bạc thuốc phiện hay cô đầu. Đám dân nghèo cũng vậy, không phải là họ không biết cờ bạc, ngược lại càng nghèo họ càng lăn vào cuộc đỏ đen, hòng kiếm thêm ít tiền mà mồ hôi nước mắt không đủ mang lại cho họ. Thành ra, từ trên xuống dưới, giàu cũng như nghèo, không to thì nhỏ, cờ bạc đã trở nên một tập quán ăn sâu vào đầu óc dân chúng, đó thực là một mối tai ương cho dân tộc ta vậy.
Ngoài ra nếu không cờ bạc thì người ta lại đua nhau đồng bóng, lễ bái nhảm nhí, từ đó sinh ra biết bao nhiêu mối tệ đoan khác.
Nguồn:Thể thao & Văn hóa (2006)
Thói hư tật xấu của người Việt: Mê muội hưởng lạc, Lười nhác, ốm yếu, Tệ nạn
Vương Trí Nhàn
Thứ Tư - 11 Tháng Mười Một, 2015
Mê muội hưởng lạc
(Nguyễn Trường Tộ, tám việc cần làm gấp, 1867)
Có những người nộp một quan tiền thuế mà tựa hồ bị cắt mất một miếng thịt, rên siết than vãn, thế mà đến sòng bạc thì cầm nhà bán cửa không tiếc. Có những hạng giàu có phong lưu, ăn mày chầu chực trước nhà không xin nổi một đồng điếu, người làng thiếu thuế không vay lợi được một quan, thế mà đến chỗ ăn chơi thì ngàn vàng mua một trận cười, trong cơn sát phạt, trăm vạn chỉ đặt một tiếng. Hạng người này nhiều lắm, không xe nào chở hết...
Cũng có nhiều người mới học kha khá đã truy hoan, ngày nào cũng mài miệt trong cuộc đỏ đen, thường lui tới các chủ nợ hứa với người ta rằng "Đợi tôi dạ một tiếng trước cổng trường(1) thì mọi việc sẽ đâu vào đấy". Rắp tâm hành động như thế, rõ ràng là quan trộm cướp của công chứ còn gì?
(1) tức là thi đỗ, rồi ra làm quan tha hồ kiếm chác.
Lười nhác, ốm yếu
(Phan Bội Châu, Bàí diễn thuyết tại trường Quốc học Huế, 1926)
Người nước ta quý trọng các ông thầy đồ lưng dài tốn áo ăn no lại nằm đã thành ra một cái bệnh gần chết không có thuốc chữa. Đến lúc sóng Âu Châu ập vào, người ta coi chừng đã tỉnh dậy, nhưng mà công phu về đường thể dục còn chưa nghiên cứu đến nơi. Cái căn tính lười nhác đã quen nết lâu ngày, lại nhiều điều thói đãng tính dâm dê (1) cho hại đến sinh mệnh, người ta lấy thế làm sự thường, không lo đường cải cách nào là công khóa (2) về đường thể thao, nào là lợi ích về cách vận động. Trong một ngày có 12 giờ nửa ngồi chết trước cuộc tài bàn (3), nửa nằm chết bên đèn thuốc phiện. Vận động đã không có công phu thì huyết mạch lấy gì làm lưu thông, huyết mạch đình trệ thì thân thể phải hèn ốm cho rồi, dân mới hóa ra dân nô lệ, nước mới hóa ra nước bạc nhược.
(1) thói đãng là cách sống buông thả, riêng dàm dê là gì, chúng tôi chưa tra cứu được, không rõ có phải là dàm dê hay không?
(2) những công việc khi vào học phải làm là công, những học trò phải học là khóa, gọi chung là công khóa (Theo Đào Duy Anh, Hán Việt từ điển).
(3) một loại tổ tôm, nhưng chỉ có ba người, và đánh không có chừng mực nào cả (theo cách giải thích của Phan Kế Bính trong Việt Nam phong tục).
Đầy rẫy tệ nạn
(Đỗ Đức Dục, vấn đề tổ chức những thì giờ nhàn rỗi của người bình dân ở xứ ta, Thanh Nghị, 1945)
Thử nhìn vào đám dân quê dư dật xem họ có việc gì, ta thấy ngoài công cuộc làm ăn, họ chỉ còn quân bài lá bạc thuốc phiện hay cô đầu. Đám dân nghèo cũng vậy, không phải là họ không biết cờ bạc, ngược lại càng nghèo họ càng lăn vào cuộc đỏ đen, hòng kiếm thêm ít tiền mà mồ hôi nước mắt không đủ mang lại cho họ. Thành ra, từ trên xuống dưới, giàu cũng như nghèo, không to thì nhỏ, cờ bạc đã trở nên một tập quán ăn sâu vào đầu óc dân chúng, đó thực là một mối tai ương cho dân tộc ta vậy.
Ngoài ra nếu không cờ bạc thì người ta lại đua nhau đồng bóng, lễ bái nhảm nhí, từ đó sinh ra biết bao nhiêu mối tệ đoan khác.
Nguồn:Thể thao & Văn hóa (2006)
Monday, August 18, 2025
Khổng tử: Ba nhân tám là 23 (3x8=23)
(Sưu tầm)
Ba nhân tám rõ ràng là 24, vì sao lại là 23? Câu chuyện Nhan Uyên và Khổng Tử sẽ cho bạn biết tại sao như vậy…Nhan Uyên ham học hỏi, tính tình tốt bụng, là một đệ tử đắc ý của Khổng Tử.
Một ngày nọ, trên đường đi làm việc, Nhan Uyên thấy một đám đông ồn ào trước cửa tiệm vải.
Anh bước đến hỏi, mới biết là đang có tranh chấp giữa người mua và người bán vải.
Chỉ nghe người mua hét lớn: "Ba nhân tám là 23, sao ông cứ đòi ta 24 đồng?"
Nhan Uyên đến trước mặt người mua, lễ phép nói:
"Vị đại ca này, ba nhân tám là 24, sao có thể là 23 được? Anh tính sai rồi, không nên cãi lộn ầm ĩ nữa".
Người mua không phục, chỉ thẳng mặt Nhan Uyên nói: "Ai cần ngươi phân xử hay sao? Ngươi biết tính toán sao? Muốn phân xử chỉ có cách tìm Khổng phu tử, đúng hay sai hãy để ông ấy định đoạt! Đi, ta hãy tìm ông ấy để phân xử!"
Nhan Uyên đáp: "Được. Nếu Khổng phu tử nói anh sai, vậy xử lý sao?"
Người mua nói: "Nếu ta sai, hãy lấy đầu ta. Nhà ngươi sai thì sao?"
Nhan Uyên trả lời: "Nếu tôi sai, tôi sẽ từ quan". Hai người đánh cuộc với nhau như thế, cũng đã tìm gặp được Khổng Tử.
Khổng Tử nói: "Ba nhân tám là 23", Nhan Uyên lòng không phục.
Khổng Tử hỏi rõ tình huống, rồi quay sang Nhan Uyên cười nói:
"Ba nhân tám là 23 đó! Nhan Uyên, con thua rồi, lấy mũ quan xuống đem cho người ta đi!"
Nhan Uyên trước giờ chưa bao giờ cãi lại sư phụ.
Nghe Khổng Tử nói mình sai, anh đành tháo mũ xuống giao cho người mua kia. Người mua nhận mũ, đắc ý rời đi.
Đối với lời phân xét của Khổng Tử, Nhan Uyên biểu hiện là tuân theo, nhưng trong tâm lại không phục.
Anh cho rằng Khổng Tử già rồi đâm ra hồ đồ, liền không muốn ở lại học tập Khổng Tử nữa.
Ngày hôm sau, Nhan Uyên quay lại lấy cớ nhà có việc muốn xin nghỉ học…
Khổng Tử rất rõ tâm tư Nhan Uyên, nhưng không nói gì, chỉ gật đầu đồng ý.
Trước khi đi, Nhan Uyên quay lại cáo biệt Khổng Tử. Khổng Tử muốn Nhan Uyên trở về nhà bình an, cũng dặn dò hai câu:
"Ngàn năm cổ thụ không náu thân, sát nhân không rõ chớ động thủ".
Nhan Uyên đáp lại một câu: "Con xin ghi nhớ", rồi rời đi.
Trên đường về, gió thổi mây dâng, sấm rung chớp giật, trời muốn đổ mưa to.
Nhan Uyên tiến đến một cây đại thụ mục rỗng bên ven đường, muốn tránh mưa.
Anh đột nhiên nhớ lại lời Khổng Tử đã nói: "Ngàn năm cổ thụ không náu thân"…
Nghĩ thầm, sư đồ nhất tràng, anh nghe theo lời sư phụ, tránh xa khỏi cái cây rỗng.
Vừa rời đi không xa thì nghe một tiếng sấm, sét đã đánh tan cây cổ thụ kia.
Nhan Uyên kinh ngạc: "Câu đầu sư phụ nói đã ứng nghiệm sao! Chẳng lẽ ta còn có thể sát nhân ư?"
Khi về tới nhà thì trời cũng đã khuya. Không muốn kinh động người nhà, Nhan Uyên dùng bảo kiếm mang theo bên người để đẩy chốt cửa phòng nơi thê tử của anh đang ngủ.
Đến bên giường, sờ lại thấy hai người nằm hai bên giường. Nhan Uyên vô cùng tức giận, giơ kiếm định chém, lại nghĩ đến câu nói thứ hai của Khổng Tử: "Sát nhân không rõ chớ động thủ", bèn đốt đèn lên xem, hóa ra một người là thê tử, người kia là muội muội của anh.
Ngày hôm sau, Nhan Uyên quay trở lại, thấy Khổng Tử liền quỳ xuống nói:
"Sư phụ, hai câu người nói đã cứu ba người là con, vợ con và muội muội của con đó! Sao người lại biết trước chuyện sẽ xảy ra vậy?"
Khổng Tử có đúng là có thể nhìn trước được tương lai?
Nhan Uyên cảm thấy kính phục sâu sắc, cũng đã biết được ẩn ý của Khổng Tử
Khổng Tử đỡ Nhan Uyên dậy và nói: "Ngày hôm qua thời tiết khô nóng, đoán chừng sẽ có cơn dông, nên ta nhắc nhở con: "ngàn năm cổ thụ không ai náu thân", con lại mang khí bực trong người, trên thân đeo bảo kiếm, cho nên ta khuyên con "sát nhân không rõ chớ động thủ"!"
Nhan Uyên vừa vái lạy vừa nói: "Sư phụ liệu sự như thần, đệ tử mười phần kính nể!"
Mạng người quan trọng hay địa vị quan trọng?
Khổng Tử lại nói tiếp: "Ta biết rõ con xin phép về nhà nghỉ là mượn cớ, thật ra cho rằng ta đã già nên hồ đồ rồi, không muốn học ta nữa. Con nghĩ xem, ta nói ba nhân tám bằng 23 là đúng, con thua, bất quá là thua cái mũ quan kia, nếu ta nói ba nhân tám bằng 24 mới đúng, người mua kia thua, đây là một mạng người đó! Vậy con nói xem, chức vị quan trọng hay mạng người quan trọng hơn?"
Nhan Uyên bỗng nhiên tỉnh ngộ, quỳ gối trước mặt Khổng Tử mà thưa: "Sư phụ trọng đại nghĩa coi nhẹ tiểu tiết, đệ tử còn tưởng rằng Sư phụ vì lớn tuổi mà thiếu minh mẫn, đệ tử hổ thẹn vạn phần!"
Từ đó về sau, bất luận Khổng Tử đi đến đâu, Nhan Uyên theo đến đó không rời sư phụ.
Lời bình
Câu chuyện này gợi cho tôi nhớ tới ca từ trong một bài hát tuyệt vời của Khắc Lý Lâm:
"Nếu như mất đi bạn, được cả thế giới cũng để làm gì?"
Cũng như vậy,
Đôi khi bạn tranh đấu giành được điều bạn cho là lẽ phải,
Nhưng điều mất đi có lẽ còn quan trọng hơn;
Luôn luôn phân rõ sự tình nặng nhẹ".
Đừng gắng sức tranh giành, rồi sau hối hận không kịp!
Rất nhiều chuyện không cần tranh giành,
Lùi một bước biển rộng trời cao.
Hơn thua với khách hàng, thắng ấy cũng là thua (khi sản phẩm mới cần đổi mẫu, bạn sẽ biết)
Hơn thua với ông chủ, thắng ấy cũng là thua (cuối năm lúc đánh giá thành tích, bạn sẽ biết)
Hơn thua với người già, thắng ấy cũng là thua (người ta không để ý tới bạn đâu, bạn vẫn phải tự mình làm thôi)
Hơn thua với bằng hữu, thắng ấy cũng là thua (làm không tốt sẽ mất đi một người bạn)
Lá trà nhờ nước sôi mới có thể tỏa ra mùi hương thơm ngát,
Sinh mệnh vượt qua bao trắc trở, mới để lại tiếng thơm cho đời…
Hiểu được điều đó sẽ luôn luôn cảm ơn cuộc đời… vậy là hạnh phúc nhất đấy.
Giáo dục là một vấn đề vô cùng trọng yếu!
Bất luận điều gì chưa rõ, hãy cùng nhau bàn bạc giải quyết.
Nếu không, sai một niệm có thể sẽ hỏng một đời…
Thật là những suy nghĩ sâu sắc!
(Tinh Hoa)
Ba nhân tám rõ ràng là 24, vì sao lại là 23? Câu chuyện Nhan Uyên và Khổng Tử sẽ cho bạn biết tại sao như vậy…Nhan Uyên ham học hỏi, tính tình tốt bụng, là một đệ tử đắc ý của Khổng Tử.
Một ngày nọ, trên đường đi làm việc, Nhan Uyên thấy một đám đông ồn ào trước cửa tiệm vải.
Anh bước đến hỏi, mới biết là đang có tranh chấp giữa người mua và người bán vải.
Chỉ nghe người mua hét lớn: "Ba nhân tám là 23, sao ông cứ đòi ta 24 đồng?"
Nhan Uyên đến trước mặt người mua, lễ phép nói:
"Vị đại ca này, ba nhân tám là 24, sao có thể là 23 được? Anh tính sai rồi, không nên cãi lộn ầm ĩ nữa".
Người mua không phục, chỉ thẳng mặt Nhan Uyên nói: "Ai cần ngươi phân xử hay sao? Ngươi biết tính toán sao? Muốn phân xử chỉ có cách tìm Khổng phu tử, đúng hay sai hãy để ông ấy định đoạt! Đi, ta hãy tìm ông ấy để phân xử!"
Nhan Uyên đáp: "Được. Nếu Khổng phu tử nói anh sai, vậy xử lý sao?"
Người mua nói: "Nếu ta sai, hãy lấy đầu ta. Nhà ngươi sai thì sao?"
Nhan Uyên trả lời: "Nếu tôi sai, tôi sẽ từ quan". Hai người đánh cuộc với nhau như thế, cũng đã tìm gặp được Khổng Tử.
Khổng Tử nói: "Ba nhân tám là 23", Nhan Uyên lòng không phục.
Khổng Tử hỏi rõ tình huống, rồi quay sang Nhan Uyên cười nói:
"Ba nhân tám là 23 đó! Nhan Uyên, con thua rồi, lấy mũ quan xuống đem cho người ta đi!"
Nhan Uyên trước giờ chưa bao giờ cãi lại sư phụ.
Nghe Khổng Tử nói mình sai, anh đành tháo mũ xuống giao cho người mua kia. Người mua nhận mũ, đắc ý rời đi.
Đối với lời phân xét của Khổng Tử, Nhan Uyên biểu hiện là tuân theo, nhưng trong tâm lại không phục.
Anh cho rằng Khổng Tử già rồi đâm ra hồ đồ, liền không muốn ở lại học tập Khổng Tử nữa.
Ngày hôm sau, Nhan Uyên quay lại lấy cớ nhà có việc muốn xin nghỉ học…
Khổng Tử rất rõ tâm tư Nhan Uyên, nhưng không nói gì, chỉ gật đầu đồng ý.
Trước khi đi, Nhan Uyên quay lại cáo biệt Khổng Tử. Khổng Tử muốn Nhan Uyên trở về nhà bình an, cũng dặn dò hai câu:
"Ngàn năm cổ thụ không náu thân, sát nhân không rõ chớ động thủ".
Nhan Uyên đáp lại một câu: "Con xin ghi nhớ", rồi rời đi.
Trên đường về, gió thổi mây dâng, sấm rung chớp giật, trời muốn đổ mưa to.
Nhan Uyên tiến đến một cây đại thụ mục rỗng bên ven đường, muốn tránh mưa.
Anh đột nhiên nhớ lại lời Khổng Tử đã nói: "Ngàn năm cổ thụ không náu thân"…
Nghĩ thầm, sư đồ nhất tràng, anh nghe theo lời sư phụ, tránh xa khỏi cái cây rỗng.
Vừa rời đi không xa thì nghe một tiếng sấm, sét đã đánh tan cây cổ thụ kia.
Nhan Uyên kinh ngạc: "Câu đầu sư phụ nói đã ứng nghiệm sao! Chẳng lẽ ta còn có thể sát nhân ư?"
Khi về tới nhà thì trời cũng đã khuya. Không muốn kinh động người nhà, Nhan Uyên dùng bảo kiếm mang theo bên người để đẩy chốt cửa phòng nơi thê tử của anh đang ngủ.
Đến bên giường, sờ lại thấy hai người nằm hai bên giường. Nhan Uyên vô cùng tức giận, giơ kiếm định chém, lại nghĩ đến câu nói thứ hai của Khổng Tử: "Sát nhân không rõ chớ động thủ", bèn đốt đèn lên xem, hóa ra một người là thê tử, người kia là muội muội của anh.
Ngày hôm sau, Nhan Uyên quay trở lại, thấy Khổng Tử liền quỳ xuống nói:
"Sư phụ, hai câu người nói đã cứu ba người là con, vợ con và muội muội của con đó! Sao người lại biết trước chuyện sẽ xảy ra vậy?"
Khổng Tử có đúng là có thể nhìn trước được tương lai?
Nhan Uyên cảm thấy kính phục sâu sắc, cũng đã biết được ẩn ý của Khổng Tử
Khổng Tử đỡ Nhan Uyên dậy và nói: "Ngày hôm qua thời tiết khô nóng, đoán chừng sẽ có cơn dông, nên ta nhắc nhở con: "ngàn năm cổ thụ không ai náu thân", con lại mang khí bực trong người, trên thân đeo bảo kiếm, cho nên ta khuyên con "sát nhân không rõ chớ động thủ"!"
Nhan Uyên vừa vái lạy vừa nói: "Sư phụ liệu sự như thần, đệ tử mười phần kính nể!"
Mạng người quan trọng hay địa vị quan trọng?
Khổng Tử lại nói tiếp: "Ta biết rõ con xin phép về nhà nghỉ là mượn cớ, thật ra cho rằng ta đã già nên hồ đồ rồi, không muốn học ta nữa. Con nghĩ xem, ta nói ba nhân tám bằng 23 là đúng, con thua, bất quá là thua cái mũ quan kia, nếu ta nói ba nhân tám bằng 24 mới đúng, người mua kia thua, đây là một mạng người đó! Vậy con nói xem, chức vị quan trọng hay mạng người quan trọng hơn?"
Nhan Uyên bỗng nhiên tỉnh ngộ, quỳ gối trước mặt Khổng Tử mà thưa: "Sư phụ trọng đại nghĩa coi nhẹ tiểu tiết, đệ tử còn tưởng rằng Sư phụ vì lớn tuổi mà thiếu minh mẫn, đệ tử hổ thẹn vạn phần!"
Từ đó về sau, bất luận Khổng Tử đi đến đâu, Nhan Uyên theo đến đó không rời sư phụ.
Lời bình
Câu chuyện này gợi cho tôi nhớ tới ca từ trong một bài hát tuyệt vời của Khắc Lý Lâm:
"Nếu như mất đi bạn, được cả thế giới cũng để làm gì?"
Cũng như vậy,
Đôi khi bạn tranh đấu giành được điều bạn cho là lẽ phải,
Nhưng điều mất đi có lẽ còn quan trọng hơn;
Luôn luôn phân rõ sự tình nặng nhẹ".
Đừng gắng sức tranh giành, rồi sau hối hận không kịp!
Rất nhiều chuyện không cần tranh giành,
Lùi một bước biển rộng trời cao.
Hơn thua với khách hàng, thắng ấy cũng là thua (khi sản phẩm mới cần đổi mẫu, bạn sẽ biết)
Hơn thua với ông chủ, thắng ấy cũng là thua (cuối năm lúc đánh giá thành tích, bạn sẽ biết)
Hơn thua với người già, thắng ấy cũng là thua (người ta không để ý tới bạn đâu, bạn vẫn phải tự mình làm thôi)
Hơn thua với bằng hữu, thắng ấy cũng là thua (làm không tốt sẽ mất đi một người bạn)
Lá trà nhờ nước sôi mới có thể tỏa ra mùi hương thơm ngát,
Sinh mệnh vượt qua bao trắc trở, mới để lại tiếng thơm cho đời…
Hiểu được điều đó sẽ luôn luôn cảm ơn cuộc đời… vậy là hạnh phúc nhất đấy.
Giáo dục là một vấn đề vô cùng trọng yếu!
Bất luận điều gì chưa rõ, hãy cùng nhau bàn bạc giải quyết.
Nếu không, sai một niệm có thể sẽ hỏng một đời…
Thật là những suy nghĩ sâu sắc!
(Tinh Hoa)
Friday, July 25, 2025
Hiệu ứng Dunning & Kruger – ngochieu.com
Tác giả: Ngoc Hiếu
Hiệu ứng Dunning & Kruger (Dunning & Kruger Effect) là một trong những khái niệm mang tính nền tảng của Product Design (bao trùm luôn cả UX và UI Design).
Tuy nhiên trước khi viết về những ảnh hưởng của hiệu ứng Dunning-Kruger lên UX Design, trong bài này tôi sẽ giới thiệu chung về hiệu ứng Dunning & Kruger và những "ứng dụng" của nó trong cuộc sống.
Khái niệm này được được đặt theo tên của 2 giáo sư chuyên về psychology người Mỹ là David Dunning và Justin Kruger.
Tôi có bản đầy đủ của nghiên cứu này, bạn nào có hứng thú muốn tìm hiểu thì có thể tải về tại liên kết này (https://www.hieu.tv/thuvien).
—
Hiệu ứng Dunning & Kruger mô tả về mối tương quan giữa sự hiểu biết của một người về một lĩnh vực và mức độ tự tin của họ trong lĩnh vực đó.
Cụ thể, Dunning & Kruger mô tả quá trình này diễn ra như sau:
Khi chưa biết gì về lĩnh vực nào đó thì mức độ tự tin của một người sẽ bằng 0 → điều này dễ hiểu và không có gì để bàn.
Vấn đề bắt đầu thú vị khi những người bắt đầu biết sơ sài về một lĩnh vực nào đó thì thường có xu hướng lầm tưởng là mình đã rất giỏi trong lĩnh vực ấy. Họ rất tự tin về những phát biểu của mình, hay thậm chí đi chỉ dạy người khác. Giai đoạn này gọi là Peak of Mt. Stupid – Đỉnh cao của ngu ngốc.
Khi bắt đầu đào sâu nghiên cứu, sự tự tin này ngay lập tức rớt xuống gần như bằng không. Giai đoạn này gọi là Valley of Despair – Thung lũng của sự thất vọng.
Nếu họ vẫn tiếp tục tìm hiểu, mỗi ngày sự hiểu biết của họ sẽ mỗi tăng – song song đó sự tự tin của họ dần tăng dần trở lại. Giai đoạn này gọi là Slope of Enlightment – Con dốc của sự khai sáng.
Việc tăng dần này sẽ tiếp tục cho đến khi người đó trở thành một chuyên gia, khi mà họ đã hiểu tường tận từ trong ra ngoài lĩnh vực đó. Lúc này sự tự tin cũng sẽ tăng đến một mức độ ổn định. Giai đoạn này gọi là Plateau of Sustainability – Cao nguyên của sự bền vững. (Tuy nhiên, dù mức độ tự tin ở giai đoạn này có cao thì cũng hiếm khi nào cao bằng Peak of Mt. Stupid).
Vài ví dụ về hiệu ứng Dunning & Kruger
Hiệu ứng Dunning & Kruger xảy ra gần như khắp nơi. Chúng ta ít nhiều ai cũng từng đi qua những giai đoạn này.
…
Trong đó có một lĩnh vực mà hiệu ứng Dunning & Kruger rất thường xảy ra, đó chính là… khởi nghiệp.
Nhiều bạn trẻ nghe những câu chuyện thành công + đọc thêm vài quyển sách về quản trị và đầu tư. Lúc này các bạn ấy chỉ vừa bắt đầu tìm hiểu về quản trị và điều hành, rất nhiều nhiệt huyết nhưng lại không ý thức được mình đang ở ngay giai đoạn Peak of Mt. Stupid. Nếu không tỉnh táo + có người can = thì thường dẫn đến kết quả là… khởi nghiệp.
Điều này lý giải vì sao tỉ lệ thất bại trong những trường hợp này rất cao. Và cũng lý giải vì sao có rất nhiều người dẫu dày dạn kinh nghiệm vẫn rất e dè với chuyện tự đứng ra khởi nghiệp.
…
Một ví dụ khác là lái xe. Theo thống kê thì với những người mới lái xe, nếu lỡ có xảy ra tai nạn thì cũng chỉ là những va quẹt nhỏ, không quá nguy hiểm.
Giai đoạn nguy hiểm nhất chính là khoảng thời gian đã lái được từ 2 – 3 năm, những người này được gọi là các cocky driver. Đây là giai đoạn họ nghĩ rằng mình đã là những tay lái lụa và thường hay thích "biểu diễn" những kỹ năng lái xe của mình — tuy nhiên họ lại chưa đủ kinh nghiệm để có được những phản xạ mà chỉ những người lái xe lâu năm mới có.
Những tai nạn xảy ra trong giai đoạn này thường là tai nạn lớn, xảy ra ở tốc độ cao.
…
Trong lĩnh vực đầu tư có câu nói rất hay là: "When your taxi driver is telling you to buy stock, you know it's time to sell" – Tạm dịch: "Khi người tài xế taxi khuyên bạn nên đầu tư vào chứng khoán, bạn biết đó là thời điểm nên bán".
Hoặc như trào lưu crypto currency năm ngoái cũng có một câu tương tự: "When the housewives become a crypto expert, it's time to run" – Tạm dịch: "Khi các bà nội trợ cũng bắt đầu trở thành chuyên gia về crypto, bạn biết đó là lúc nên tháo chạy".
— (Lưu ý là các ví dụ trên không có ý xúc phạm những người lái taxi hay những bà nội trợ, người ta chỉ mượn hình ảnh đó để chỉ những người đang trong Peak of Mt. Stupid).
Khi biết về hiệu ứng Dunning & Kruger, ta sẽ tự nghiệm ra được rất nhiều ví dụ thú vị khác từ cuộc sống hàng ngày.
…
Những lợi ích khi hiểu về Dunning & Kruger Effect
Hiểu về hiệu ứng này sẽ giúp được cho chúng ta ý thức được bức tranh toàn cảnh trong quá trình phát triển chuyên môn. Nhờ đó giúp ta ý thức được rằng:
Khi mới tìm hiểu về một lĩnh vực nào đó, chúng ta biết mình đang đi qua đỉnh "Peak of Mt. Stupid". Nhờ đó chúng ta tự biết rằng giai đoạn này tốt nhất là nên im lặng và tiếp tục trau dồi kiến thức.
Chúng ta cũng biết rằng không nên nghe theo lời những đứa đang ở đỉnh cao Mt. Stupid này (như trong ví dụ về đầu tư bên trên).
Trong công việc, nhờ hiệu ứng Dunning & Kruger chúng ta biết rằng những kẻ nói nhiều nhất, lớn họng nhất trong công ty không phải lúc nào cũng đúng (thường là ngược lại).
Và nhờ hiệu ứng Dunning & Kruger, ta biết rằng để trở nên tự tin (mà không ngu xuẩn), ta phải là một specialist – chọn cho mình những lĩnh vực yêu thích và đi đến tận cùng của lĩnh vực đó. Không nên là generalist – như cái tivi kênh nào cũng bắt nhưng không có kênh nào nét.
Khi nào ta nên mở miệng trở lại?
Như vừa viết bên trên: khi mới biết về một lĩnh vực gì đó thì tốt nhất là nên im lặng và âm thầm tiếp tục trau dồi.
Vậy câu hỏi sẽ là: "Đến một lúc chúng ta đã tích lũy được khá nhiều kinh nghiệm, làm sao để biết rằng những gì chúng ta biết đã đủ giá trị để có thể chia sẻ ra cho xung quanh? Vì ai cũng biết, chia sẻ chính là cách nhanh nhất để nâng cao kiến thức".
Hiểu về hiệu ứng Dunning & Kruger rồi thì trả lời câu hỏi này rất đơn giản: Khi nào còn chưa rớt xuống cái thung lũng kia (Valley of Despair) nghĩa là chúng ta vẫn còn đang ở trên đỉnh Mt. Stupid, hãy tiếp tục im lặng. Khi nào rớt xuống rồi tự khắc ta sẽ biết – và qua thời gian cũng sẽ tự có câu trả lời là có nên mở miệng ra hay chưa.
—
Nhìn xung quanh các quán cà phê, quán nhậu ở Việt Nam. Ta dễ dàng thấy được rất nhiều "chuyên gia" đang ngồi trên đỉnh Mt. Stupid và bàn tán về đủ mọi chủ đề: từ chiến lược quân sự ở Afganistan, đến chiến tranh thương mại Mỹ Trung, đến sách lược đầu tư chứng khoán,…
Đừng trở thành một trong số đó! Và nếu có lỡ rơi vô khung cảnh như vậy thì cách hay nhất là: trừ khi chúng ta là cố vấn quân sự của Lầu Năm Góc, tiến sĩ kinh tế vĩ mô hoặc chuyên gia phân tích của JP Morgan,… còn không thì tốt nhất nên im lặng.
Mà thật ra nếu có đang giữ các vị trí trên mà lỡ ngồi trong bàn nhậu như vậy thì tốt nhất cũng nên im lặng 🙂
26/02/2019
https://ngochieu.com/hieu-ung-dunning-kruger/
Hiệu ứng Dunning & Kruger (Dunning & Kruger Effect) là một trong những khái niệm mang tính nền tảng của Product Design (bao trùm luôn cả UX và UI Design).
Tuy nhiên trước khi viết về những ảnh hưởng của hiệu ứng Dunning-Kruger lên UX Design, trong bài này tôi sẽ giới thiệu chung về hiệu ứng Dunning & Kruger và những "ứng dụng" của nó trong cuộc sống.
Khái niệm này được được đặt theo tên của 2 giáo sư chuyên về psychology người Mỹ là David Dunning và Justin Kruger.
Tôi có bản đầy đủ của nghiên cứu này, bạn nào có hứng thú muốn tìm hiểu thì có thể tải về tại liên kết này (https://www.hieu.tv/thuvien).
—
Hiệu ứng Dunning & Kruger mô tả về mối tương quan giữa sự hiểu biết của một người về một lĩnh vực và mức độ tự tin của họ trong lĩnh vực đó.
Cụ thể, Dunning & Kruger mô tả quá trình này diễn ra như sau:
Khi chưa biết gì về lĩnh vực nào đó thì mức độ tự tin của một người sẽ bằng 0 → điều này dễ hiểu và không có gì để bàn.
Vấn đề bắt đầu thú vị khi những người bắt đầu biết sơ sài về một lĩnh vực nào đó thì thường có xu hướng lầm tưởng là mình đã rất giỏi trong lĩnh vực ấy. Họ rất tự tin về những phát biểu của mình, hay thậm chí đi chỉ dạy người khác. Giai đoạn này gọi là Peak of Mt. Stupid – Đỉnh cao của ngu ngốc.
Khi bắt đầu đào sâu nghiên cứu, sự tự tin này ngay lập tức rớt xuống gần như bằng không. Giai đoạn này gọi là Valley of Despair – Thung lũng của sự thất vọng.
Nếu họ vẫn tiếp tục tìm hiểu, mỗi ngày sự hiểu biết của họ sẽ mỗi tăng – song song đó sự tự tin của họ dần tăng dần trở lại. Giai đoạn này gọi là Slope of Enlightment – Con dốc của sự khai sáng.
Việc tăng dần này sẽ tiếp tục cho đến khi người đó trở thành một chuyên gia, khi mà họ đã hiểu tường tận từ trong ra ngoài lĩnh vực đó. Lúc này sự tự tin cũng sẽ tăng đến một mức độ ổn định. Giai đoạn này gọi là Plateau of Sustainability – Cao nguyên của sự bền vững. (Tuy nhiên, dù mức độ tự tin ở giai đoạn này có cao thì cũng hiếm khi nào cao bằng Peak of Mt. Stupid).
Vài ví dụ về hiệu ứng Dunning & Kruger
Hiệu ứng Dunning & Kruger xảy ra gần như khắp nơi. Chúng ta ít nhiều ai cũng từng đi qua những giai đoạn này.
…
Trong đó có một lĩnh vực mà hiệu ứng Dunning & Kruger rất thường xảy ra, đó chính là… khởi nghiệp.
Nhiều bạn trẻ nghe những câu chuyện thành công + đọc thêm vài quyển sách về quản trị và đầu tư. Lúc này các bạn ấy chỉ vừa bắt đầu tìm hiểu về quản trị và điều hành, rất nhiều nhiệt huyết nhưng lại không ý thức được mình đang ở ngay giai đoạn Peak of Mt. Stupid. Nếu không tỉnh táo + có người can = thì thường dẫn đến kết quả là… khởi nghiệp.
Điều này lý giải vì sao tỉ lệ thất bại trong những trường hợp này rất cao. Và cũng lý giải vì sao có rất nhiều người dẫu dày dạn kinh nghiệm vẫn rất e dè với chuyện tự đứng ra khởi nghiệp.
…
Một ví dụ khác là lái xe. Theo thống kê thì với những người mới lái xe, nếu lỡ có xảy ra tai nạn thì cũng chỉ là những va quẹt nhỏ, không quá nguy hiểm.
Giai đoạn nguy hiểm nhất chính là khoảng thời gian đã lái được từ 2 – 3 năm, những người này được gọi là các cocky driver. Đây là giai đoạn họ nghĩ rằng mình đã là những tay lái lụa và thường hay thích "biểu diễn" những kỹ năng lái xe của mình — tuy nhiên họ lại chưa đủ kinh nghiệm để có được những phản xạ mà chỉ những người lái xe lâu năm mới có.
Những tai nạn xảy ra trong giai đoạn này thường là tai nạn lớn, xảy ra ở tốc độ cao.
…
Trong lĩnh vực đầu tư có câu nói rất hay là: "When your taxi driver is telling you to buy stock, you know it's time to sell" – Tạm dịch: "Khi người tài xế taxi khuyên bạn nên đầu tư vào chứng khoán, bạn biết đó là thời điểm nên bán".
Hoặc như trào lưu crypto currency năm ngoái cũng có một câu tương tự: "When the housewives become a crypto expert, it's time to run" – Tạm dịch: "Khi các bà nội trợ cũng bắt đầu trở thành chuyên gia về crypto, bạn biết đó là lúc nên tháo chạy".
— (Lưu ý là các ví dụ trên không có ý xúc phạm những người lái taxi hay những bà nội trợ, người ta chỉ mượn hình ảnh đó để chỉ những người đang trong Peak of Mt. Stupid).
Khi biết về hiệu ứng Dunning & Kruger, ta sẽ tự nghiệm ra được rất nhiều ví dụ thú vị khác từ cuộc sống hàng ngày.
…
Những lợi ích khi hiểu về Dunning & Kruger Effect
Hiểu về hiệu ứng này sẽ giúp được cho chúng ta ý thức được bức tranh toàn cảnh trong quá trình phát triển chuyên môn. Nhờ đó giúp ta ý thức được rằng:
Khi mới tìm hiểu về một lĩnh vực nào đó, chúng ta biết mình đang đi qua đỉnh "Peak of Mt. Stupid". Nhờ đó chúng ta tự biết rằng giai đoạn này tốt nhất là nên im lặng và tiếp tục trau dồi kiến thức.
Chúng ta cũng biết rằng không nên nghe theo lời những đứa đang ở đỉnh cao Mt. Stupid này (như trong ví dụ về đầu tư bên trên).
Trong công việc, nhờ hiệu ứng Dunning & Kruger chúng ta biết rằng những kẻ nói nhiều nhất, lớn họng nhất trong công ty không phải lúc nào cũng đúng (thường là ngược lại).
Và nhờ hiệu ứng Dunning & Kruger, ta biết rằng để trở nên tự tin (mà không ngu xuẩn), ta phải là một specialist – chọn cho mình những lĩnh vực yêu thích và đi đến tận cùng của lĩnh vực đó. Không nên là generalist – như cái tivi kênh nào cũng bắt nhưng không có kênh nào nét.
Khi nào ta nên mở miệng trở lại?
Như vừa viết bên trên: khi mới biết về một lĩnh vực gì đó thì tốt nhất là nên im lặng và âm thầm tiếp tục trau dồi.
Vậy câu hỏi sẽ là: "Đến một lúc chúng ta đã tích lũy được khá nhiều kinh nghiệm, làm sao để biết rằng những gì chúng ta biết đã đủ giá trị để có thể chia sẻ ra cho xung quanh? Vì ai cũng biết, chia sẻ chính là cách nhanh nhất để nâng cao kiến thức".
Hiểu về hiệu ứng Dunning & Kruger rồi thì trả lời câu hỏi này rất đơn giản: Khi nào còn chưa rớt xuống cái thung lũng kia (Valley of Despair) nghĩa là chúng ta vẫn còn đang ở trên đỉnh Mt. Stupid, hãy tiếp tục im lặng. Khi nào rớt xuống rồi tự khắc ta sẽ biết – và qua thời gian cũng sẽ tự có câu trả lời là có nên mở miệng ra hay chưa.
—
Nhìn xung quanh các quán cà phê, quán nhậu ở Việt Nam. Ta dễ dàng thấy được rất nhiều "chuyên gia" đang ngồi trên đỉnh Mt. Stupid và bàn tán về đủ mọi chủ đề: từ chiến lược quân sự ở Afganistan, đến chiến tranh thương mại Mỹ Trung, đến sách lược đầu tư chứng khoán,…
Đừng trở thành một trong số đó! Và nếu có lỡ rơi vô khung cảnh như vậy thì cách hay nhất là: trừ khi chúng ta là cố vấn quân sự của Lầu Năm Góc, tiến sĩ kinh tế vĩ mô hoặc chuyên gia phân tích của JP Morgan,… còn không thì tốt nhất nên im lặng.
Mà thật ra nếu có đang giữ các vị trí trên mà lỡ ngồi trong bàn nhậu như vậy thì tốt nhất cũng nên im lặng 🙂
—
Có một nghiên cứu khác cũng khá thú vị của Phillip G. Armour có đôi chút liên quan đến chủ đề này, tôi đã có viết một bài tại đây: 5 mức độ ngu dốt (https://ngochieu.com/5-muc-ngu-dot/).
Sunday, July 13, 2025
Liem Mai - 𝗖𝗵𝗶̀𝘂 𝗰𝗵𝘂𝗼̣̂𝗻𝗴 𝗵𝗮𝘆 𝗖𝗵𝗶𝗲̂̀𝘂 𝗰𝗵𝘂𝗼̣̂𝗻𝗴?
Tác giả: Liem Mai
- Mời anh dùng nước.
- Đây không phải là trà, thế nước uống gì vậy anh?
- Cái này là nụ vối, người ta gọi là trà nụ vối, hay là trà vối. Pha như pha trà. Uống tiêu cơm mà không mất ngủ.
- Vâng, để tôi xin anh một ít đem về nhà uống.
- Hôm nay anh muốn nói chuyện gì đây anh?
- À, tôi muốn hỏi anh một điều về chánh tả. Chìu chuộng không có Ê hay là Chiều chuộng, có Ê?
- Tại sao anh hỏi điều này?
- Xưa nay tôi vẫn nghĩ Chiều Chuộng là đúng chánh tả. Nay có người cho hay Đại Nam Quấc (ML – tức Quốc) Âm Tự Vị của Paulus Huình (ML – tức Huỳnh) Tịnh Của ghi là Chìu Chuộng, nên cho Chìu Chuộng là đúng. Anh nghĩ sao?
𝗖𝗵𝗮́𝗻𝗵 𝘁𝗮̉ 𝗾𝘂𝗮 𝗧𝘂̛̣ đ𝗶𝗲̂̉𝗻
- Khi bàn luận về chánh tả, tôi thường cổ võ việc dùng tự điển. Cũng như trong các ngôn ngữ khác, đây là cách dễ dàng và hiệu quả. Trong trường hợp này, với các tự điển tiếng Việt tôi thường dùng (xem [1] -> [11] trong phần tham kháo cuối bài), 6 cuốn xuất bản trước 1975, 5 cuốn sau 1975 thì tất cả mọi tự điển, ngoại trừ [1] đều ghi Chiều Chuộng, chỉ có [1] ghi Chìu chuộng. Thế thì anh cũng đoán kết luận là chữ nào đúng chánh tả.
- Lỡ như thiểu số thắng đa số trong trường hợp này thì sao hả anh?
- Vâng, điều này cũng không phải là không thể xảy ra. Tôi đã viết một bài đánh giá các tự điển. Riêng về tự điển của Huỳnh Tịnh Của (1895), đây là cuốn tự điển chữ Quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam, khi chữ Quốc ngữ mới được dùng song song với chữ Pháp trong hành chánh vai mươi năm, tức là khi chữ Quốc ngữ còn trong giai đoạn đang sơ khai. Sau này, khi có những công trình nghiên cứu về tiếng Việt được tiến hành, chánh tả được cải tiến theo chiều hướng hợp lý tránh những phát âm sai địa phương gây sai cho cả nước. Do đó, [1] chỉ nên dùng để tham khảo chứ không nên cả tin.
- Anh nghĩ lý do gì mà [1] ghi sai không anh?
- Ông Huỳnh Tịnh Của là một người uyên bác, biết chữ Pháp lần chữ Nho. Tuy nhiên ông là người Nam, sinh quán ở Bà Rịa. Một số người Nam với các âm ÊU, IÊU thường hay nói thành IU. Thí dụ:
"Bay kêu thằng Tư sang cho tao biểu"
nói thành
"Bay kiu thằng Tư sang cho tao bỉu"
Trong trường hợp này, tôi ngờ rằng Chiều chuộng bị nuốt chữ Ê biến thành Chìu chuộng và đi vào tự điển [1] qua ngả đó.
- Anh nói phải. Dùng tự điển là cách dễ dàng nhất cho mọi người. Nhưng không phải ai cũng có nhiều tự điển như anh. Thế thì làm sao?
- Cám ơn anh hỏi một câu trúng ý tôi. Nếu bảo tôi chọn ra ba tự điển thì đây: [6], [11] và [2], theo thứ tự giá trị qua sự đánh giá của tôi.
Tự điển [6] (1970) do Lê Ngọc Trụ soạn chung với Lê Văn Đức, thật ra hiệu đính về chánh tả. Ông Trụ, người Nam, là chuyên viên hàng đầu về chánh tả Việt ngữ, giáo sư môn Chánh tả tiếng Việt tại đại học Văn Khoa miền Nam trước 1975, có nhiều công trình nghiên cứu về chánh tả từ thập niên 1930, kéo dài hơn 40 năm sau đó. Tự điển [11] (2021, in lần đầu 1988) do Hoàng Phê, anh ruột nhà toàn học Hoàng Tuỵ, soạn cùng một số người khác, tôi cho là khá nhất trong các tự điển xuất bản sau 1975 tại Việt Nam. Tự điển [2] do hội Khai Trí Tiến Đức (1931), quy tụ nhiều tinh hoa học thuật thời đó, soạn ra. Tuy nhiên do thời gian quá lâu, những công trình nghiên cứu sau này đã chỉ ra một số điểm sai. Đây là lý do tôi xếp ba tự điển này, theo thứ tự giá trị như thế.
𝗧𝗿𝗼𝗻𝗴 𝗯𝗮 𝘁𝘂̛̣ đ𝗶𝗲̂̉𝗻 𝗻𝗮̀𝘆, [𝟲], [𝟮] đ𝗮̃ 𝗰𝗼́ 𝘀𝗮̆̃𝗻 𝘁𝗿𝗲̂𝗻 𝗺𝗮̣𝗻𝗴, [𝟭𝟭] 𝘁𝗵𝗶̀ 𝗺𝘂𝗮 𝗿𝗮̂́𝘁 𝗱𝗲̂̃ 𝗱𝗮̀𝗻𝗴 𝗼̛̉ 𝗩𝗶𝗲̣̂𝘁 𝗡𝗮𝗺. Sự khác biệt giữa ba tự điển không nhiều, khi có khác biệt thì theo sự xếp hạng bên trên mà quyết định. 𝗩𝗮̣̂𝘆 𝘃𝗶𝗲̣̂𝗰 𝗯𝗮̉𝗼 𝗸𝗵𝗼̂𝗻𝗴 𝗰𝗼́ 𝘁𝘂̛̣ đ𝗶𝗲̂̉𝗻 đ𝗲̂̉ 𝗵𝗼̣𝗰 𝗵𝗼̉𝗶, 𝗯𝗮̀𝗻 𝗹𝘂𝗮̣̂𝗻 𝗹𝗮̀ 𝗰𝗵𝘂𝘆𝗲̣̂𝗻 𝗸𝗵𝗼́ 𝗯𝗶𝗲̣̂𝗻 𝗺𝗶𝗻𝗵 đ𝘂̛𝗼̛̣𝗰. Không dùng tự điển nào, chỉ dựa theo trí nhớ về những gì học vài chục năm trước, thì hoang mang hay sai lạc về chánh tả là lẽ đương nhiên.
- Cám ơn anh nêu điểm quan trọng này. Như vậy theo cách dùng tự điển mà anh nói, và chỉ dùng b tự điển trên thì kết luận chiều chuộng là đúng chánh tả phải không anh?
- Vâng, đúng vậy anh.
- À tôi có một thắc mắc là có người gọi là tự điển, có người gọi là từ điển thì cái nào mới đúng hả anh?
- Khi soạn cuốn Hán Việt từ điển (1932), Đào Duy Anh, cho rằng tự điển chú trọng chính về "tự", tức chữ đơn, còn từ điển chú trọng về "từ", tức cả chữ đơn (một âm) lẫn chữ kép (hai âm). Do đó, các sách của Thiều Chửu và Khai trí Tiến Đức là tự điển, còn sách của ông, ghi chú rất nhiều về chữ kép bên cạnh chữ đơn, gọi là (Hán Việt) từ điển. Tuy nhiên, các nhà soạn sách sau đó, như Lê Văn Đức và Lê Ngọc Trụ, có đề cập rất nhiều về chữ kép, nhưng vẫn gọi sách của họ là tự điển. Đo đó, theo tôi ranh giới giữa tự điển và từ điển hiện nay mờ nhạt. Một tự điển đầy đủ thì sẽ ghi cả chữ kép, tức cũng là từ điển. Tiện đây cùng xin nói là người ta còn có "tự vị", nghĩa cũng như tự điển.
𝗧𝗶̀𝗺 đ𝗲̂́𝗻 𝗴𝗼̂́𝗰 𝗰𝗵𝘂̛̃
- Ngoài cách dùng tự điển, còn có cách nào khác không anh.
- Có anh ạ. Có cách của các nhà tự điển học. Khi soạn tự điển, thường phải cân nhắc nhiều điều, trong đó tìm hiểu gốc chữ. Khi quyết định chánh tả của chữ Nôm cũng như chữ Hán Việt - chữ Hán đọc theo giọng người Việt và dùng trong câu nói hay văn của người Việt - người ta thường tìm đến chính tả của những chữ lân cận.
- Cách này có khó không anh?
- Cách này không dễ dàng. Cần biết một số căn bản của tiếng Việt, về chữ Nôm lẫn chữ Hán và dĩ nhiên cần có cả tài liệu nữa.
- Anh có thể dùng cách này để quyết định Chiều Chuộng, phải viết với Ê là đúng chánh tả không anh?
- Vâng, toi xin trình bày đây anh. Ở đây tôi dựa vào truyện Kiều, bản Kinh 1870, do Nguyễn Quảng Tuân phiên âm và khảo dị (xem [12]). Dựa vào những bản kiếu khác cũng đưa đến cùng kết luận.
Chiều, theo Việt Nam Tự điển của Lê Văn Đức & Lê Ngọc Trụ (1970), có những nghĩa:
a) (danh từ) Khoảng thời gian từ quá trưa đến tối.
b) (danh từ) bề, phía, chiều dài, chiều rộng
c) (danh từ) vẻ, nét, dáng trông thấy bên ngoài
d) (động từ) dựa theo ý người khác, thí dụ chiều chuộng, cư xử theo ý muốn của người; và những chữ kép khác chiều luỵ, chiều lòn.
Tôi tạm thời để nghĩa b), c) sang một bên, chỉ nói về a) và d). Với nghĩa a) thì chắc mọi người đều đống ý phải viết với Ê nghĩa là buổi chiều, chiều rôi … là đúng chánh tả.
Tìm trong [12], nói về Chiều nghĩa a): buổi chiều, chiều tối …
(câu 114)
䏾 朝 㐌 我 𨤮 槐 群 賒
Bóng chiều đã ngả, dặm hoè còn xa.
Ta thấy, chữ Nôm Chiều mượn âm từ chữ Hán 朝, có nghĩa là sáng sớm mà cũng có nghĩa là một ngày. Cũng xin lưu ý là ngữ pháp )tức văn phạm) của câu nói chữ Việt khác với ngữ pháp của câu nói trong tchữ Hán. Trong câu văn chữ Hán thì đọc là Triêu mà trong câu văn chữ Nôm của người Việt đọc là Chiều.
Bây giờ ta thử xem Chiều theo nghĩa d), động từ, chiều chuộng, chiều ý người khác thì chữ Nôm viết thế nào? Có hai cách viết: một là dùng cả chữ 朝 không thay đổi, hai là ghép thêm bộ Tâm (trái tim, tấm lòng) thành 𢢅
(câu 1622)
𢢅昆買𠰺默油𠚢𢬣
Chiều con, mới dạy mặc dầu ra tay.
(Câu 2370)
𫯳鍾渚易埃朝朱埃
Chồng chung chưa dễ ai chiều cho ai!
Như vậy nếu ta đồng ý là là buổi chiều, chiều tối viết với Ê thì theo cách cấu tạo chữ Nôm, chiều chuộng chiều ý cùng phải viết với Ê.
Sẵn đây, chiều theo nghĩa b) (danh từ) bề, phía, chiều dài, chiều rộng và c) danh từ) vẻ, nét, dáng trông thấy bên ngoài thì chữ Nôm cũng viết là 朝
(nghĩa b, câu 1822)
儈頭納𫴋𡑝枚𱥺朝
Cúi đầu nép xuống sân mai một chiều.
(nghĩa c, Câu 188)
固 朝 風 韻 固 朝 清 新
Có chiều phong vận, có chiều thanh tân.
Tóm lại, nếu ta biết được chữ Nôm cấu tạo thế nào và có văn bản chữ Nôm thì ta có thể kết luận là với cả 4 nghĩa a), b) c) và d) (chiều chuộng) phải có cùng cách đọc và viết giống nhau theo Quốc ngữ là Chiều, đi với chữ Ê.
- Cám ơn anh giải thích tường tận. Tôi biết có người cho Chìu Chuộng là đúng vì họ cho Chìu chuộng xuất phát từ Chịu, dựa vào ý nghĩa, nên phải viết không có Ê.
- Đây là một kiểu phỏng đoán, dễ sai lạc lắm anh ạ, ngay cả những học giả họ cũng rất dè dặt. Ở đây, nghĩa Chiều/Chìu và Chịu không giống nhau. Chiều/Chìu ý là dựa theo, làm theo ý người khác một cách tự nguyện. trong khi đó, Chịu có nghĩa bị áp lực, bị bắt buộc. Vậy cách giải thích này tuỳ tiện và không thuyết phục chút nào anh ạ.
- Vâng, tôi cũng đồng ý với anh.
-
- Hẹn anh dịp khác.
-
Liêm
(07/2025)
Tham khảo
[1] Đại Nam Quấc Âm Tự Vị, Huình Tịnh Của, Sài Gòn, 1895
[2] Việt Nam tự điển, Khai Trí Tiến Đức, Hà Nội, 1931
[3] Việt Ngữ Chánh tả tự vị, Lê Ngọc Trụ, Sài Gòn, 1961
[4] Việt Anh tự diển, Nguyễn Văn Khôn, Sài Gòn, 1966
[5] Việt Nam tân tự điển, Thanh Nghị, Sài Gòn, 1967
[6] Việt Nam tự điển, Lê Văn Đức & Lê Ngọc Trụ, Sài Gòn, 1970
[7] Đại tự điển tiếng Việt, Nguyễn Như Ý, 1999
[8] Tự điển tiếng Việt, Lê Khả kế & Nguyễn Kim Thản, 2005
[9] Tự điển tiếng Việt, Hoàng Long & Quang Hùng, 2012
[10] Tự điển tiếng Việt, Kỳ Duyên & Hồng Vân, 2014
[11] Tự điển tiếng Việt, Hoàng Phê, 2021
[12] Truyện Kiều, chữ Nôm, bản Kinh 1870, Nguyễn Quảng Tuân phiên âm và khảo dị
[13] Chữ viết của người Việt Nam, Mặc Lý, Da Màu, 11/11/2022
- Mời anh dùng nước.
- Đây không phải là trà, thế nước uống gì vậy anh?
- Cái này là nụ vối, người ta gọi là trà nụ vối, hay là trà vối. Pha như pha trà. Uống tiêu cơm mà không mất ngủ.
- Vâng, để tôi xin anh một ít đem về nhà uống.
- Hôm nay anh muốn nói chuyện gì đây anh?
- À, tôi muốn hỏi anh một điều về chánh tả. Chìu chuộng không có Ê hay là Chiều chuộng, có Ê?
- Tại sao anh hỏi điều này?
- Xưa nay tôi vẫn nghĩ Chiều Chuộng là đúng chánh tả. Nay có người cho hay Đại Nam Quấc (ML – tức Quốc) Âm Tự Vị của Paulus Huình (ML – tức Huỳnh) Tịnh Của ghi là Chìu Chuộng, nên cho Chìu Chuộng là đúng. Anh nghĩ sao?
𝗖𝗵𝗮́𝗻𝗵 𝘁𝗮̉ 𝗾𝘂𝗮 𝗧𝘂̛̣ đ𝗶𝗲̂̉𝗻
- Khi bàn luận về chánh tả, tôi thường cổ võ việc dùng tự điển. Cũng như trong các ngôn ngữ khác, đây là cách dễ dàng và hiệu quả. Trong trường hợp này, với các tự điển tiếng Việt tôi thường dùng (xem [1] -> [11] trong phần tham kháo cuối bài), 6 cuốn xuất bản trước 1975, 5 cuốn sau 1975 thì tất cả mọi tự điển, ngoại trừ [1] đều ghi Chiều Chuộng, chỉ có [1] ghi Chìu chuộng. Thế thì anh cũng đoán kết luận là chữ nào đúng chánh tả.
- Lỡ như thiểu số thắng đa số trong trường hợp này thì sao hả anh?
- Vâng, điều này cũng không phải là không thể xảy ra. Tôi đã viết một bài đánh giá các tự điển. Riêng về tự điển của Huỳnh Tịnh Của (1895), đây là cuốn tự điển chữ Quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam, khi chữ Quốc ngữ mới được dùng song song với chữ Pháp trong hành chánh vai mươi năm, tức là khi chữ Quốc ngữ còn trong giai đoạn đang sơ khai. Sau này, khi có những công trình nghiên cứu về tiếng Việt được tiến hành, chánh tả được cải tiến theo chiều hướng hợp lý tránh những phát âm sai địa phương gây sai cho cả nước. Do đó, [1] chỉ nên dùng để tham khảo chứ không nên cả tin.
- Anh nghĩ lý do gì mà [1] ghi sai không anh?
- Ông Huỳnh Tịnh Của là một người uyên bác, biết chữ Pháp lần chữ Nho. Tuy nhiên ông là người Nam, sinh quán ở Bà Rịa. Một số người Nam với các âm ÊU, IÊU thường hay nói thành IU. Thí dụ:
"Bay kêu thằng Tư sang cho tao biểu"
nói thành
"Bay kiu thằng Tư sang cho tao bỉu"
Trong trường hợp này, tôi ngờ rằng Chiều chuộng bị nuốt chữ Ê biến thành Chìu chuộng và đi vào tự điển [1] qua ngả đó.
- Anh nói phải. Dùng tự điển là cách dễ dàng nhất cho mọi người. Nhưng không phải ai cũng có nhiều tự điển như anh. Thế thì làm sao?
- Cám ơn anh hỏi một câu trúng ý tôi. Nếu bảo tôi chọn ra ba tự điển thì đây: [6], [11] và [2], theo thứ tự giá trị qua sự đánh giá của tôi.
Tự điển [6] (1970) do Lê Ngọc Trụ soạn chung với Lê Văn Đức, thật ra hiệu đính về chánh tả. Ông Trụ, người Nam, là chuyên viên hàng đầu về chánh tả Việt ngữ, giáo sư môn Chánh tả tiếng Việt tại đại học Văn Khoa miền Nam trước 1975, có nhiều công trình nghiên cứu về chánh tả từ thập niên 1930, kéo dài hơn 40 năm sau đó. Tự điển [11] (2021, in lần đầu 1988) do Hoàng Phê, anh ruột nhà toàn học Hoàng Tuỵ, soạn cùng một số người khác, tôi cho là khá nhất trong các tự điển xuất bản sau 1975 tại Việt Nam. Tự điển [2] do hội Khai Trí Tiến Đức (1931), quy tụ nhiều tinh hoa học thuật thời đó, soạn ra. Tuy nhiên do thời gian quá lâu, những công trình nghiên cứu sau này đã chỉ ra một số điểm sai. Đây là lý do tôi xếp ba tự điển này, theo thứ tự giá trị như thế.
𝗧𝗿𝗼𝗻𝗴 𝗯𝗮 𝘁𝘂̛̣ đ𝗶𝗲̂̉𝗻 𝗻𝗮̀𝘆, [𝟲], [𝟮] đ𝗮̃ 𝗰𝗼́ 𝘀𝗮̆̃𝗻 𝘁𝗿𝗲̂𝗻 𝗺𝗮̣𝗻𝗴, [𝟭𝟭] 𝘁𝗵𝗶̀ 𝗺𝘂𝗮 𝗿𝗮̂́𝘁 𝗱𝗲̂̃ 𝗱𝗮̀𝗻𝗴 𝗼̛̉ 𝗩𝗶𝗲̣̂𝘁 𝗡𝗮𝗺. Sự khác biệt giữa ba tự điển không nhiều, khi có khác biệt thì theo sự xếp hạng bên trên mà quyết định. 𝗩𝗮̣̂𝘆 𝘃𝗶𝗲̣̂𝗰 𝗯𝗮̉𝗼 𝗸𝗵𝗼̂𝗻𝗴 𝗰𝗼́ 𝘁𝘂̛̣ đ𝗶𝗲̂̉𝗻 đ𝗲̂̉ 𝗵𝗼̣𝗰 𝗵𝗼̉𝗶, 𝗯𝗮̀𝗻 𝗹𝘂𝗮̣̂𝗻 𝗹𝗮̀ 𝗰𝗵𝘂𝘆𝗲̣̂𝗻 𝗸𝗵𝗼́ 𝗯𝗶𝗲̣̂𝗻 𝗺𝗶𝗻𝗵 đ𝘂̛𝗼̛̣𝗰. Không dùng tự điển nào, chỉ dựa theo trí nhớ về những gì học vài chục năm trước, thì hoang mang hay sai lạc về chánh tả là lẽ đương nhiên.
- Cám ơn anh nêu điểm quan trọng này. Như vậy theo cách dùng tự điển mà anh nói, và chỉ dùng b tự điển trên thì kết luận chiều chuộng là đúng chánh tả phải không anh?
- Vâng, đúng vậy anh.
- À tôi có một thắc mắc là có người gọi là tự điển, có người gọi là từ điển thì cái nào mới đúng hả anh?
- Khi soạn cuốn Hán Việt từ điển (1932), Đào Duy Anh, cho rằng tự điển chú trọng chính về "tự", tức chữ đơn, còn từ điển chú trọng về "từ", tức cả chữ đơn (một âm) lẫn chữ kép (hai âm). Do đó, các sách của Thiều Chửu và Khai trí Tiến Đức là tự điển, còn sách của ông, ghi chú rất nhiều về chữ kép bên cạnh chữ đơn, gọi là (Hán Việt) từ điển. Tuy nhiên, các nhà soạn sách sau đó, như Lê Văn Đức và Lê Ngọc Trụ, có đề cập rất nhiều về chữ kép, nhưng vẫn gọi sách của họ là tự điển. Đo đó, theo tôi ranh giới giữa tự điển và từ điển hiện nay mờ nhạt. Một tự điển đầy đủ thì sẽ ghi cả chữ kép, tức cũng là từ điển. Tiện đây cùng xin nói là người ta còn có "tự vị", nghĩa cũng như tự điển.
𝗧𝗶̀𝗺 đ𝗲̂́𝗻 𝗴𝗼̂́𝗰 𝗰𝗵𝘂̛̃
- Ngoài cách dùng tự điển, còn có cách nào khác không anh.
- Có anh ạ. Có cách của các nhà tự điển học. Khi soạn tự điển, thường phải cân nhắc nhiều điều, trong đó tìm hiểu gốc chữ. Khi quyết định chánh tả của chữ Nôm cũng như chữ Hán Việt - chữ Hán đọc theo giọng người Việt và dùng trong câu nói hay văn của người Việt - người ta thường tìm đến chính tả của những chữ lân cận.
- Cách này có khó không anh?
- Cách này không dễ dàng. Cần biết một số căn bản của tiếng Việt, về chữ Nôm lẫn chữ Hán và dĩ nhiên cần có cả tài liệu nữa.
- Anh có thể dùng cách này để quyết định Chiều Chuộng, phải viết với Ê là đúng chánh tả không anh?
- Vâng, toi xin trình bày đây anh. Ở đây tôi dựa vào truyện Kiều, bản Kinh 1870, do Nguyễn Quảng Tuân phiên âm và khảo dị (xem [12]). Dựa vào những bản kiếu khác cũng đưa đến cùng kết luận.
Chiều, theo Việt Nam Tự điển của Lê Văn Đức & Lê Ngọc Trụ (1970), có những nghĩa:
a) (danh từ) Khoảng thời gian từ quá trưa đến tối.
b) (danh từ) bề, phía, chiều dài, chiều rộng
c) (danh từ) vẻ, nét, dáng trông thấy bên ngoài
d) (động từ) dựa theo ý người khác, thí dụ chiều chuộng, cư xử theo ý muốn của người; và những chữ kép khác chiều luỵ, chiều lòn.
Tôi tạm thời để nghĩa b), c) sang một bên, chỉ nói về a) và d). Với nghĩa a) thì chắc mọi người đều đống ý phải viết với Ê nghĩa là buổi chiều, chiều rôi … là đúng chánh tả.
Tìm trong [12], nói về Chiều nghĩa a): buổi chiều, chiều tối …
(câu 114)
䏾 朝 㐌 我 𨤮 槐 群 賒
Bóng chiều đã ngả, dặm hoè còn xa.
Ta thấy, chữ Nôm Chiều mượn âm từ chữ Hán 朝, có nghĩa là sáng sớm mà cũng có nghĩa là một ngày. Cũng xin lưu ý là ngữ pháp )tức văn phạm) của câu nói chữ Việt khác với ngữ pháp của câu nói trong tchữ Hán. Trong câu văn chữ Hán thì đọc là Triêu mà trong câu văn chữ Nôm của người Việt đọc là Chiều.
Bây giờ ta thử xem Chiều theo nghĩa d), động từ, chiều chuộng, chiều ý người khác thì chữ Nôm viết thế nào? Có hai cách viết: một là dùng cả chữ 朝 không thay đổi, hai là ghép thêm bộ Tâm (trái tim, tấm lòng) thành 𢢅
(câu 1622)
𢢅昆買𠰺默油𠚢𢬣
Chiều con, mới dạy mặc dầu ra tay.
(Câu 2370)
𫯳鍾渚易埃朝朱埃
Chồng chung chưa dễ ai chiều cho ai!
Như vậy nếu ta đồng ý là là buổi chiều, chiều tối viết với Ê thì theo cách cấu tạo chữ Nôm, chiều chuộng chiều ý cùng phải viết với Ê.
Sẵn đây, chiều theo nghĩa b) (danh từ) bề, phía, chiều dài, chiều rộng và c) danh từ) vẻ, nét, dáng trông thấy bên ngoài thì chữ Nôm cũng viết là 朝
(nghĩa b, câu 1822)
儈頭納𫴋𡑝枚𱥺朝
Cúi đầu nép xuống sân mai một chiều.
(nghĩa c, Câu 188)
固 朝 風 韻 固 朝 清 新
Có chiều phong vận, có chiều thanh tân.
Tóm lại, nếu ta biết được chữ Nôm cấu tạo thế nào và có văn bản chữ Nôm thì ta có thể kết luận là với cả 4 nghĩa a), b) c) và d) (chiều chuộng) phải có cùng cách đọc và viết giống nhau theo Quốc ngữ là Chiều, đi với chữ Ê.
- Cám ơn anh giải thích tường tận. Tôi biết có người cho Chìu Chuộng là đúng vì họ cho Chìu chuộng xuất phát từ Chịu, dựa vào ý nghĩa, nên phải viết không có Ê.
- Đây là một kiểu phỏng đoán, dễ sai lạc lắm anh ạ, ngay cả những học giả họ cũng rất dè dặt. Ở đây, nghĩa Chiều/Chìu và Chịu không giống nhau. Chiều/Chìu ý là dựa theo, làm theo ý người khác một cách tự nguyện. trong khi đó, Chịu có nghĩa bị áp lực, bị bắt buộc. Vậy cách giải thích này tuỳ tiện và không thuyết phục chút nào anh ạ.
- Vâng, tôi cũng đồng ý với anh.
-
- Hẹn anh dịp khác.
-
Liêm
(07/2025)
Tham khảo
[1] Đại Nam Quấc Âm Tự Vị, Huình Tịnh Của, Sài Gòn, 1895
[2] Việt Nam tự điển, Khai Trí Tiến Đức, Hà Nội, 1931
[3] Việt Ngữ Chánh tả tự vị, Lê Ngọc Trụ, Sài Gòn, 1961
[4] Việt Anh tự diển, Nguyễn Văn Khôn, Sài Gòn, 1966
[5] Việt Nam tân tự điển, Thanh Nghị, Sài Gòn, 1967
[6] Việt Nam tự điển, Lê Văn Đức & Lê Ngọc Trụ, Sài Gòn, 1970
[7] Đại tự điển tiếng Việt, Nguyễn Như Ý, 1999
[8] Tự điển tiếng Việt, Lê Khả kế & Nguyễn Kim Thản, 2005
[9] Tự điển tiếng Việt, Hoàng Long & Quang Hùng, 2012
[10] Tự điển tiếng Việt, Kỳ Duyên & Hồng Vân, 2014
[11] Tự điển tiếng Việt, Hoàng Phê, 2021
[12] Truyện Kiều, chữ Nôm, bản Kinh 1870, Nguyễn Quảng Tuân phiên âm và khảo dị
[13] Chữ viết của người Việt Nam, Mặc Lý, Da Màu, 11/11/2022
Friday, May 16, 2025
Đời người rốt cuộc đang theo đuổi điều gì
(Triết lý vụn. Chép lại từ trên Internet. Đọc cho vui. Nhà văn nổi tiếng??? tên gì?)
Gần đây, mình đọc được một bài viết trên mạng xã hội Trung Quốc, tên là "Đời người rốt cuộc đang theo đuổi điều gì". Tác giả là một nhà văn nổi tiếng (??? tên gì?), nay đã ngoài 70 tuổi. Ở tuổi ngoài 30, mình chưa thể đồng cảm hoàn toàn với ông, nhưng những điều ông viết vẫn đem lại cho mình nhiều ngộ ra, và mình muốn chia sẻ lại với mọi người.
Ông nói, ở tuổi ngoài 70, ông thường tự hỏi: "Mình còn lo lắng, phiền muộn điều gì nữa?" Bởi thống kê cho thấy, chỉ 44% người có thể sống tới tuổi ấy. Mỗi sáng, khi ăn cơm, lỡ tay làm rớt nước sốt ra áo, rơi xuống đất, vợ lại càm ràm, dọn dẹp, cằn nhằn — suốt 55 năm nay. Nghe mãi cũng nhức đầu, cũng bực bội như trẻ con bị mắng. Nhưng nghĩ lại, còn được nghe bà ấy cằn nhằn được mấy năm nữa? Ăn vài hạt lạc, nhai mía, bị nhắc nhở, thế mà giờ lại thành một thứ "phúc phần" khó tìm.
75 năm cuộc đời, được mất vô số, làm sao mong điều gì cũng viên mãn. Nhưng với ông, chỉ một điều là đủ mãn nguyện: vừa được vợ chăm sóc, vừa được nghe tiếng càm ràm thân thuộc. Đời người, 70 khác 60, 60 khác 50, 50 khác 40. Đến tuổi này, không cần cố tỏ ra mạnh mẽ nữa. Như Lương Thực Thu tiên sinh từng nói: qua 50 tuổi, mỗi năm yếu đi; qua 60, mỗi tháng yếu đi; qua 70, mỗi ngày một khác; qua 80, tính từng giờ, từng phút. Nghe phũ phàng, nhưng là thật.
Ông tự hỏi: "Nếu sống đến 90 tuổi, ngồi luận đạo với mọi người, lúc ấy vợ còn cằn nhằn không nhỉ?"
Rồi ông chợt hiểu ra: bao người cả đời mải miết theo đuổi một thứ "ý nghĩa", mà quên mất một chân lý — nhiều việc vốn dĩ chẳng cần có ý nghĩa.
Cuộc sống là một hành trình, là chuỗi trải nghiệm và cảm nhận nối dài. Ăn chơi hưởng lạc chưa hẳn là phung phí; khổ cực lam lũ cũng chẳng nhất thiết được ngợi khen. Cuộc đời không phải đường ray xe lửa mà là thảo nguyên mênh mông. Miễn là bạn muốn, bạn có thể thả hồn ngắm sao chờ bình minh — trải nghiệm của bạn chính là ý nghĩa lớn nhất.
Nhìn lại đời người: hồi nhỏ quên mang vở, như trời sập; lớn hơn trượt đại học, như ngày tận thế; yêu xa, chia tay, tưởng chừng không sống nổi.
Vậy mà vẫn Lớn và Già dần rồi đây.
Gần đây, mình đọc được một bài viết trên mạng xã hội Trung Quốc, tên là "Đời người rốt cuộc đang theo đuổi điều gì". Tác giả là một nhà văn nổi tiếng (??? tên gì?), nay đã ngoài 70 tuổi. Ở tuổi ngoài 30, mình chưa thể đồng cảm hoàn toàn với ông, nhưng những điều ông viết vẫn đem lại cho mình nhiều ngộ ra, và mình muốn chia sẻ lại với mọi người.
Ông nói, ở tuổi ngoài 70, ông thường tự hỏi: "Mình còn lo lắng, phiền muộn điều gì nữa?" Bởi thống kê cho thấy, chỉ 44% người có thể sống tới tuổi ấy. Mỗi sáng, khi ăn cơm, lỡ tay làm rớt nước sốt ra áo, rơi xuống đất, vợ lại càm ràm, dọn dẹp, cằn nhằn — suốt 55 năm nay. Nghe mãi cũng nhức đầu, cũng bực bội như trẻ con bị mắng. Nhưng nghĩ lại, còn được nghe bà ấy cằn nhằn được mấy năm nữa? Ăn vài hạt lạc, nhai mía, bị nhắc nhở, thế mà giờ lại thành một thứ "phúc phần" khó tìm.
75 năm cuộc đời, được mất vô số, làm sao mong điều gì cũng viên mãn. Nhưng với ông, chỉ một điều là đủ mãn nguyện: vừa được vợ chăm sóc, vừa được nghe tiếng càm ràm thân thuộc. Đời người, 70 khác 60, 60 khác 50, 50 khác 40. Đến tuổi này, không cần cố tỏ ra mạnh mẽ nữa. Như Lương Thực Thu tiên sinh từng nói: qua 50 tuổi, mỗi năm yếu đi; qua 60, mỗi tháng yếu đi; qua 70, mỗi ngày một khác; qua 80, tính từng giờ, từng phút. Nghe phũ phàng, nhưng là thật.
Ông tự hỏi: "Nếu sống đến 90 tuổi, ngồi luận đạo với mọi người, lúc ấy vợ còn cằn nhằn không nhỉ?"
Rồi ông chợt hiểu ra: bao người cả đời mải miết theo đuổi một thứ "ý nghĩa", mà quên mất một chân lý — nhiều việc vốn dĩ chẳng cần có ý nghĩa.
Cuộc sống là một hành trình, là chuỗi trải nghiệm và cảm nhận nối dài. Ăn chơi hưởng lạc chưa hẳn là phung phí; khổ cực lam lũ cũng chẳng nhất thiết được ngợi khen. Cuộc đời không phải đường ray xe lửa mà là thảo nguyên mênh mông. Miễn là bạn muốn, bạn có thể thả hồn ngắm sao chờ bình minh — trải nghiệm của bạn chính là ý nghĩa lớn nhất.
Nhìn lại đời người: hồi nhỏ quên mang vở, như trời sập; lớn hơn trượt đại học, như ngày tận thế; yêu xa, chia tay, tưởng chừng không sống nổi.
Vậy mà vẫn Lớn và Già dần rồi đây.
Tuesday, March 18, 2025
Chuyện vui: Ông ngoại thật lợi hại!
Một buổi sáng như mọi ngày, Tí cùng ông ngoại đi bộ trong công viên gần nhà tập thể dục.
Đang đi, Tí thấy một cô gái rất xinh xắn đang tập thể dục gần đó và phải ngoái cổ lại nhìn hai ba lần.
Ông ngoại chú ý thấy cử chỉ của Tí liền hỏi:
- "Con có muốn lấy số điện thoại của cô gái đó không?"
- "Dạ, thôi con ngại lắm ngoại ơi!" -
Tí mặt ửng đỏ lên trả lời.
- "Có gì mà ngại, coi ngoại nè!"
Ngoại Tí vừa nói vừa đi về phía cô gái.
Khoảng 10 phút sau, điện thoại của Tí có một số lạ gọi tới, một âm thanh trong trẻo bên kia:
- "A lô, anh Tí phải không ạ? Ngoại của anh bị lạc đường, anh mau mau tới công viên FB đón về nhé! Nhanh nhanh nha anh!"
- "Ông ngoại thật lợi hại! 🤪😅" -
Tí mỉm cười và nhanh chóng bước đi.
(Sưu tầm)
-----===o0o===-----
Đang đi, Tí thấy một cô gái rất xinh xắn đang tập thể dục gần đó và phải ngoái cổ lại nhìn hai ba lần.
Ông ngoại chú ý thấy cử chỉ của Tí liền hỏi:
- "Con có muốn lấy số điện thoại của cô gái đó không?"
- "Dạ, thôi con ngại lắm ngoại ơi!" -
Tí mặt ửng đỏ lên trả lời.
- "Có gì mà ngại, coi ngoại nè!"
Ngoại Tí vừa nói vừa đi về phía cô gái.
Khoảng 10 phút sau, điện thoại của Tí có một số lạ gọi tới, một âm thanh trong trẻo bên kia:
- "A lô, anh Tí phải không ạ? Ngoại của anh bị lạc đường, anh mau mau tới công viên FB đón về nhé! Nhanh nhanh nha anh!"
- "Ông ngoại thật lợi hại! 🤪😅" -
Tí mỉm cười và nhanh chóng bước đi.
(Sưu tầm)
-----===o0o===-----
Sunday, January 12, 2025
Yang Phan - Ngày tôi và thằng bạn thân đi xin việc, em là...
Tác giả ✍️: Yang Phan
August 13, 2024
Ngày tôi và thằng bạn thân đi xin việc, em là người chấm bài test. Cuối cùng, thằng bạn đậu, tôi rớt.
- Bài của anh chưa tốt. - Người nói thế.
Lòng buồn hiu, tôi về nhà. Thằng bạn an ủi:
"Thôi, để tao tìm cách giúp mày."
Không ngờ, sáng hôm sau, em bất ngờ gọi lại. Em bảo, tôi được nhận.
- Tại sao thế? - Tôi hồ hởi.
- Bạn anh có khen là anh rất cầu tiến. Công ty em thì còn thiếu một chỗ do bạn đậu trước đó đã nghỉ nên...
- À, vậy thì thôi! - Bỗng nhiên, tôi cắt ngang - ... anh muốn người ta nhận vì năng lực của mình.
Đầu dây bên kia khựng lại. Rồi em bật cười:
- Vâng, hẹn gặp lại anh.
Cứng miệng là thế, hôm đó tôi buồn tênh. Bỏ mẹ! Đã cần việc, còn sĩ diện...
_________
Sau đó, tôi kiếm được việc ở một công ty quảng cáo và bất ngờ gặp lại em. Người vẫn là "kẻ chấm bài". Còn tôi phải thuyết phục em công ty tôi là lựa chọn tốt nhất.
Trong phòng họp, em vắt tréo chân, nhìn tôi bằng ánh mắt thú vị. Người nói:
- Anh trình bày đi.
Tôi gật đầu, rồi hắng giọng. Kết thúc buổi thuyết trình, em im lặng chốc lát rồi đáp gọn lỏn:
- Tốt.
Đó là lần đầu tiên, công ty tôi nhận được một dự án lớn. Khoảnh khắc đó, tôi cười toe toét.
Kể từ đó, tôi và em làm việc cùng nhau. Em vẫn khó chịu như ngày đó. Đổi lại, em luôn dành cho tôi sự dịu dàng đến lạ. "Em thích ý tưởng này," "bên mình làm ổn lắm". Dần dần, chính tôi cũng có tình cảm với em.
Một lần, tôi gọi công việc lúc 10 giờ tối. Em nghe hết, rồi bảo chút nữa gọi lại.
- Giờ em mới ra khỏi công ty. Chút mình nói tiếp nhé.
- Uả, em chưa ăn gì à?
- À, chưa.
- Đi ăn "khum"? - Tôi rủ mà lòng không tin nổi mình dám nói như thế.
Đầu dây bên kia im ắng. Rồi em cười lớn:
- OK. Đi ăn vui vẻ, không công việc nha...
________
Đó là lần đầu tiên tôi gặp em ngoài phạm trù công việc. Vì đã khuya, chúng tôi hẹn ăn hủ tíu gõ.
- Lương cao thì cũng ăn mì gõ thôi. - Em cười.
Khi đó, tôi mới nhìn kỹ em. Mắt sâu. Lông mi cong. Môi dày. Bỗng nhiên, tim tôi lỗi nhịp. Tôi trêu:
- Ừ, vậy mà ngày nào tụi mình cũng đăng hình sang chảnh trên Facebook.
Chúng tôi cười lớn. Sau cuộc nói chuyện phiếm, tôi hỏi khẽ:
- Em nhận dự án này có liên quan gì đến chuyện từ chối anh khi xưa không?
Em lắc đầu:
- Không. Công ty anh làm tốt thật. Còn về tình cảm, thì đúng là em ưu ái anh hơn.
- Vì sao?
Em lấp lửng:
- Anh giỏi hơn em, vậy thôi.
________
Chúng tôi hẹn hò nhau, nhưng kết thúc dự án, tôi mới ngỏ lời yêu. Thời điểm đó, em cũng nghỉ việc.
- Chỗ đó tốt mà, sao nghỉ? - Tôi sửng sốt.
- Tại em không muốn gặp tình cũ ở đó nữa. - Em đáp nhẹ nhàng.
Lúc này, tôi càng hoang mang. Em chưa từng kể có tình cũ làm chung công ty.
- Chuyện này anh chưa nghe bao giờ.
- Hồi đó, em và tình cũ cũng cùng xin vào công ty. - Em kể dịu dàng - ... Em bị đánh rớt, ảnh thì đậu. Nhưng rồi, Tình Cũ tìm cách xin cho em vào chung.
- Có à? - Tôi ngạc nhiên.
- Ừ - Em gật đầu - ... vì công ty khi đó cũng không tìm được ai khác, đành nhận em. Nhưng rồi, em thăng tiến nhanh hơn, tình cũ thì giậm chân tại chỗ. Từ đó, tụi em cãi vã mà chia tay. Đến nay, em vẫn bị xem là kẻ "ăn cháo đá bát" trong mắt tình cũ.
Nói đến đây, em thở dài. Khi đó, tôi mới hiểu, tại sao em lại ấn tượng với tôi như thế.
- Nếu đã vậy, sao khi xưa em còn kêu anh vào làm trở lại?
- Em thử anh thôi. Nếu anh chịu, em cũng đánh rớt anh à. - Em cười lớn. - Nhưng anh giỏi, và tự trọng hơn em rất nhiều.
Giây phút đó, tôi đỏ mặt. Tôi toan giỡn điều gì đó, rằng em thật ranh mãnh. Nhưng chẳng hiểu sao, tôi chỉ ôm em. Và nghe em cười, rồi sau đó khóc.
Chỉ vậy...
_________
August 13, 2024
Ngày tôi và thằng bạn thân đi xin việc, em là người chấm bài test. Cuối cùng, thằng bạn đậu, tôi rớt.
- Bài của anh chưa tốt. - Người nói thế.
Lòng buồn hiu, tôi về nhà. Thằng bạn an ủi:
"Thôi, để tao tìm cách giúp mày."
Không ngờ, sáng hôm sau, em bất ngờ gọi lại. Em bảo, tôi được nhận.
- Tại sao thế? - Tôi hồ hởi.
- Bạn anh có khen là anh rất cầu tiến. Công ty em thì còn thiếu một chỗ do bạn đậu trước đó đã nghỉ nên...
- À, vậy thì thôi! - Bỗng nhiên, tôi cắt ngang - ... anh muốn người ta nhận vì năng lực của mình.
Đầu dây bên kia khựng lại. Rồi em bật cười:
- Vâng, hẹn gặp lại anh.
Cứng miệng là thế, hôm đó tôi buồn tênh. Bỏ mẹ! Đã cần việc, còn sĩ diện...
_________
Sau đó, tôi kiếm được việc ở một công ty quảng cáo và bất ngờ gặp lại em. Người vẫn là "kẻ chấm bài". Còn tôi phải thuyết phục em công ty tôi là lựa chọn tốt nhất.
Trong phòng họp, em vắt tréo chân, nhìn tôi bằng ánh mắt thú vị. Người nói:
- Anh trình bày đi.
Tôi gật đầu, rồi hắng giọng. Kết thúc buổi thuyết trình, em im lặng chốc lát rồi đáp gọn lỏn:
- Tốt.
Đó là lần đầu tiên, công ty tôi nhận được một dự án lớn. Khoảnh khắc đó, tôi cười toe toét.
Kể từ đó, tôi và em làm việc cùng nhau. Em vẫn khó chịu như ngày đó. Đổi lại, em luôn dành cho tôi sự dịu dàng đến lạ. "Em thích ý tưởng này," "bên mình làm ổn lắm". Dần dần, chính tôi cũng có tình cảm với em.
Một lần, tôi gọi công việc lúc 10 giờ tối. Em nghe hết, rồi bảo chút nữa gọi lại.
- Giờ em mới ra khỏi công ty. Chút mình nói tiếp nhé.
- Uả, em chưa ăn gì à?
- À, chưa.
- Đi ăn "khum"? - Tôi rủ mà lòng không tin nổi mình dám nói như thế.
Đầu dây bên kia im ắng. Rồi em cười lớn:
- OK. Đi ăn vui vẻ, không công việc nha...
________
Đó là lần đầu tiên tôi gặp em ngoài phạm trù công việc. Vì đã khuya, chúng tôi hẹn ăn hủ tíu gõ.
- Lương cao thì cũng ăn mì gõ thôi. - Em cười.
Khi đó, tôi mới nhìn kỹ em. Mắt sâu. Lông mi cong. Môi dày. Bỗng nhiên, tim tôi lỗi nhịp. Tôi trêu:
- Ừ, vậy mà ngày nào tụi mình cũng đăng hình sang chảnh trên Facebook.
Chúng tôi cười lớn. Sau cuộc nói chuyện phiếm, tôi hỏi khẽ:
- Em nhận dự án này có liên quan gì đến chuyện từ chối anh khi xưa không?
Em lắc đầu:
- Không. Công ty anh làm tốt thật. Còn về tình cảm, thì đúng là em ưu ái anh hơn.
- Vì sao?
Em lấp lửng:
- Anh giỏi hơn em, vậy thôi.
________
Chúng tôi hẹn hò nhau, nhưng kết thúc dự án, tôi mới ngỏ lời yêu. Thời điểm đó, em cũng nghỉ việc.
- Chỗ đó tốt mà, sao nghỉ? - Tôi sửng sốt.
- Tại em không muốn gặp tình cũ ở đó nữa. - Em đáp nhẹ nhàng.
Lúc này, tôi càng hoang mang. Em chưa từng kể có tình cũ làm chung công ty.
- Chuyện này anh chưa nghe bao giờ.
- Hồi đó, em và tình cũ cũng cùng xin vào công ty. - Em kể dịu dàng - ... Em bị đánh rớt, ảnh thì đậu. Nhưng rồi, Tình Cũ tìm cách xin cho em vào chung.
- Có à? - Tôi ngạc nhiên.
- Ừ - Em gật đầu - ... vì công ty khi đó cũng không tìm được ai khác, đành nhận em. Nhưng rồi, em thăng tiến nhanh hơn, tình cũ thì giậm chân tại chỗ. Từ đó, tụi em cãi vã mà chia tay. Đến nay, em vẫn bị xem là kẻ "ăn cháo đá bát" trong mắt tình cũ.
Nói đến đây, em thở dài. Khi đó, tôi mới hiểu, tại sao em lại ấn tượng với tôi như thế.
- Nếu đã vậy, sao khi xưa em còn kêu anh vào làm trở lại?
- Em thử anh thôi. Nếu anh chịu, em cũng đánh rớt anh à. - Em cười lớn. - Nhưng anh giỏi, và tự trọng hơn em rất nhiều.
Giây phút đó, tôi đỏ mặt. Tôi toan giỡn điều gì đó, rằng em thật ranh mãnh. Nhưng chẳng hiểu sao, tôi chỉ ôm em. Và nghe em cười, rồi sau đó khóc.
Chỉ vậy...
_________
CÀNG BIẾT NHIỀU, CÀNG NÓI ÍT…
1. Tranh cãi với kẻ ít hiểu biết chỉ chứng minh bạn cũng là người như họ.
2. Tự tin thì im lặng, bất an thì lớn tiếng.
3. Nước sâu thì chảy chậm, người khôn thì nói ít.
4. Nghe nhiều, biết nhiều, nói ít.
5. Càng nói nhiều, càng tự ràng buộc, hãy giới hạn bản thân bằng những lời nói.
6. Im lặng khi đúng, im lặng khi sai, im lặng để qua đi, im lặng để trưởng thành.
7. Cao giọng lớn tiếng không đồng nghĩa với việc bạn trên cơ kẻ khác. Điều đó chỉ chứng minh bạn vừa không có kiến thức, lại vừa bất lịch sự mà thôi.
8. Lời thị phi chỉ là chuyện trong thiên hạ, vĩnh viễn không phải là thước đo đánh giá một con người.
9. Đời người ngắn lắm, sống cho mình còn chưa đủ, thời gian đâu đi làm hài lòng người khác.
(Sưu tầm)
Sunday, January 5, 2025
ĐÔI KHI LY HÔN CHỈ LÀ THỬ THÁCH, QUAY TRỞ LẠI MỚI LÀ HẠNH PHÚC
(Đăng lại từ Internet - Không biết tác giả)
Con gái nhậρ viện, tôi ρhải hỏi vay tiền chồng cũ. Đến nhà chồng cũ, tôi bất ngờ nhìn thấy bức ảnh cưới cũ của tôi và anh vẫn được lau sạch sẽ treo trong ρhòng ngủ. Về đến nhà thấy bức ảnh cưới treo sau cáпh cửa, khiến tôi ôm mặt khóc nức nở.
Cuộc hôn nhân của tôi và chồng cũ kéo dài 7 năm rồi tan vỡ…Có lẽ vì quãng thời gian ở bên nhau, cả hai chúng tôi đều không biết sẻ chia, không biết làm cho tình cảm vợ chồng tươi mới, lãng mạn…
Cứ ngỡ rằng cưới xong thì sẽ ở bên nhau mãi mãi, là thuộc về mình rồi nên chúng tôi không còn quan tâm, chăm sóc nhau như thời mới yêu. Theo thời gian, mọi thứ đều nhạt nhẽo rồi chúng tôi ly hôn, mỗi người một nơi….
Sau khi đường ai nấy đi, tôi một mình nuôi con gái. Lúc này do ρhải gánh vác mọi thứ trên vai nên tôi cảm thấy rất áρ lực. Tôi cũng thấm hiểu hơn trước đây, ngày nào đi làm về chồng cũng tỏ vẻ mệt mỏi vì công việc, mà tôi thì cứ tưởng rằng anh khó chịu với mình. Thì ra, đôi lúc vấn đề cơm áo gạo tiền luôn làm cuộc sống mệt căng thẳng hơn.
Nếu không biết thông cảm cho nhau thì dễ tạo ra xích mích lớn…Vì có hai mẹ con sống với nhau, nên khi tan sở là tôi vội vã trở về nhà cơm nước, tắm rửa cho con ăn, dọn dẹρ nhà cửa, ăn uống rồi mới nghỉ ngơi.
Trước khi đi ngủ, con bé luôn miệng nói nhớ bố…! Nghe con nói vậy tôi thấy thương con và tủi thân lắm. Nghĩ lại những ngày tháng tốt đẹρ trước đây gia đình trọn vẹn đầy đủ vợ chồng mà nhiều đêm tôi không kìm được nước mắt…!
Cách đây vài ngày, con gái tôi bị ho khó thở, tôi vội vàng đưa con đến bệnh viện. Thật tình trong túi tôi chỉ còn gần một triệu đồng, bởi một mình tôi đi làm chỉ đủ duy trì cuộc sống bình thường, chứ không dành dụm được gì cả.
Nên khi nghe bác sĩ bảo con bị viêm ρhổi ρhải nằm viện mấy ngày điều trị và theo dõi, tôi đành muối mặt đi vay tiền chồng cũ… Khi biết con gái nằm viện, chồng cũ chạy vội đến tranh thủ đóng toàn bộ viện ρhí cho con.
Khi nhìn thấy anh đóng tiền, tôi nghẹn ngào trào nước mắt. Anh thấy tôi vậy, lại gần ôm nhẹ tôi để an ủi. Tôi cám cảnh mẹ đơn thân nuôi con thật khó khăn vất vả, nhất là khi trái gió trở trời ốm đau mới thấy tủi thân kinh khủng. Đặc biệt là trong hoàn cảnh của tôi, chẳng có tiền cũng chẳng có người thân nào giúρ.
Nhưng tôi cố gượng để chứng minh cho chồng cũ biết, mình mạnh mẽ thế nào….Những ngày con nằm viện, tôi ρhải nghỉ ρhéρ để chăm con, còn chồng cũ thì đi làm về lại mang cơm nước, hoa quả và cả đồ chơi đến cho con!
Sau khi con khỏi bệnh, cả hai chúng tôi đều cùng làm thủ tục cho con xuất viện. Chồng cũ ngỏ ý mời hai mẹ con tôi đến nhà ăn cơm…Con gái tôi nhớ bố nên rất vui vẻ, còn tôi thì hơi chút ngượng ngùng nhưng nhìn vẻ mặt con bé và lắng nghe trái tim mình, tôi cũng chiều theo con…
Đến nhà chồng cũ, tuy không còn bất ngờ về bức ảnh cưới cũ của chúng tôi vẫn được lau sạch sẽ treo trang trọng trong ρhòng ngủ của anh.
Tôi vẫn xúc động rơi nước mắt và chợt nghĩ lại ngày xưa yêu nhau biết bao nhiêu kỉ niệm, giờ tình cảm trong lòng tôi vẫn còn nguyên vẹn như xưa nhưng lại mỗi người một ngả…. Ngồi ăn cơm với nhau, chồng cũ bỗng nói với tôi:
"Chúng ta tái hôn đi em. Trước đây anh không tốt, anh đã mải mê công việc mà không quan tâm đến gia đình. Anh đã sai rồi, hãy thứ lỗi cho anh. Tình cảm anh dành cho em vẫn như vậy, chỉ là anh chưa biết cách thể hiện để em hiểu mà thôi..!"
Nghe chồng cũ nói xong, tôi bật khóc và nói:
"Em cũng có lỗi…! Anh đi làm đã mệt mỏi rồi, về đến nhà em vẫn muốn anh làm những việc này việc kia, chiều theo ý em. Sau này, em sẽ quan tâm đến anh và chúng ta sẽ cố gắng cùng nhau nuôi con thật tốt anh nhé…!". Chồng cũ ôm tôi thật chặt vào lòng, giờ tôi mới cảm nhận được thực sự chúng tôi vẫn cần có nhau…!
(Sưu tầm)
Con gái nhậρ viện, tôi ρhải hỏi vay tiền chồng cũ. Đến nhà chồng cũ, tôi bất ngờ nhìn thấy bức ảnh cưới cũ của tôi và anh vẫn được lau sạch sẽ treo trong ρhòng ngủ. Về đến nhà thấy bức ảnh cưới treo sau cáпh cửa, khiến tôi ôm mặt khóc nức nở.
Cuộc hôn nhân của tôi và chồng cũ kéo dài 7 năm rồi tan vỡ…Có lẽ vì quãng thời gian ở bên nhau, cả hai chúng tôi đều không biết sẻ chia, không biết làm cho tình cảm vợ chồng tươi mới, lãng mạn…
Cứ ngỡ rằng cưới xong thì sẽ ở bên nhau mãi mãi, là thuộc về mình rồi nên chúng tôi không còn quan tâm, chăm sóc nhau như thời mới yêu. Theo thời gian, mọi thứ đều nhạt nhẽo rồi chúng tôi ly hôn, mỗi người một nơi….
Sau khi đường ai nấy đi, tôi một mình nuôi con gái. Lúc này do ρhải gánh vác mọi thứ trên vai nên tôi cảm thấy rất áρ lực. Tôi cũng thấm hiểu hơn trước đây, ngày nào đi làm về chồng cũng tỏ vẻ mệt mỏi vì công việc, mà tôi thì cứ tưởng rằng anh khó chịu với mình. Thì ra, đôi lúc vấn đề cơm áo gạo tiền luôn làm cuộc sống mệt căng thẳng hơn.
Nếu không biết thông cảm cho nhau thì dễ tạo ra xích mích lớn…Vì có hai mẹ con sống với nhau, nên khi tan sở là tôi vội vã trở về nhà cơm nước, tắm rửa cho con ăn, dọn dẹρ nhà cửa, ăn uống rồi mới nghỉ ngơi.
Trước khi đi ngủ, con bé luôn miệng nói nhớ bố…! Nghe con nói vậy tôi thấy thương con và tủi thân lắm. Nghĩ lại những ngày tháng tốt đẹρ trước đây gia đình trọn vẹn đầy đủ vợ chồng mà nhiều đêm tôi không kìm được nước mắt…!
Cách đây vài ngày, con gái tôi bị ho khó thở, tôi vội vàng đưa con đến bệnh viện. Thật tình trong túi tôi chỉ còn gần một triệu đồng, bởi một mình tôi đi làm chỉ đủ duy trì cuộc sống bình thường, chứ không dành dụm được gì cả.
Nên khi nghe bác sĩ bảo con bị viêm ρhổi ρhải nằm viện mấy ngày điều trị và theo dõi, tôi đành muối mặt đi vay tiền chồng cũ… Khi biết con gái nằm viện, chồng cũ chạy vội đến tranh thủ đóng toàn bộ viện ρhí cho con.
Khi nhìn thấy anh đóng tiền, tôi nghẹn ngào trào nước mắt. Anh thấy tôi vậy, lại gần ôm nhẹ tôi để an ủi. Tôi cám cảnh mẹ đơn thân nuôi con thật khó khăn vất vả, nhất là khi trái gió trở trời ốm đau mới thấy tủi thân kinh khủng. Đặc biệt là trong hoàn cảnh của tôi, chẳng có tiền cũng chẳng có người thân nào giúρ.
Nhưng tôi cố gượng để chứng minh cho chồng cũ biết, mình mạnh mẽ thế nào….Những ngày con nằm viện, tôi ρhải nghỉ ρhéρ để chăm con, còn chồng cũ thì đi làm về lại mang cơm nước, hoa quả và cả đồ chơi đến cho con!
Sau khi con khỏi bệnh, cả hai chúng tôi đều cùng làm thủ tục cho con xuất viện. Chồng cũ ngỏ ý mời hai mẹ con tôi đến nhà ăn cơm…Con gái tôi nhớ bố nên rất vui vẻ, còn tôi thì hơi chút ngượng ngùng nhưng nhìn vẻ mặt con bé và lắng nghe trái tim mình, tôi cũng chiều theo con…
Đến nhà chồng cũ, tuy không còn bất ngờ về bức ảnh cưới cũ của chúng tôi vẫn được lau sạch sẽ treo trang trọng trong ρhòng ngủ của anh.
Tôi vẫn xúc động rơi nước mắt và chợt nghĩ lại ngày xưa yêu nhau biết bao nhiêu kỉ niệm, giờ tình cảm trong lòng tôi vẫn còn nguyên vẹn như xưa nhưng lại mỗi người một ngả…. Ngồi ăn cơm với nhau, chồng cũ bỗng nói với tôi:
"Chúng ta tái hôn đi em. Trước đây anh không tốt, anh đã mải mê công việc mà không quan tâm đến gia đình. Anh đã sai rồi, hãy thứ lỗi cho anh. Tình cảm anh dành cho em vẫn như vậy, chỉ là anh chưa biết cách thể hiện để em hiểu mà thôi..!"
Nghe chồng cũ nói xong, tôi bật khóc và nói:
"Em cũng có lỗi…! Anh đi làm đã mệt mỏi rồi, về đến nhà em vẫn muốn anh làm những việc này việc kia, chiều theo ý em. Sau này, em sẽ quan tâm đến anh và chúng ta sẽ cố gắng cùng nhau nuôi con thật tốt anh nhé…!". Chồng cũ ôm tôi thật chặt vào lòng, giờ tôi mới cảm nhận được thực sự chúng tôi vẫn cần có nhau…!
(Sưu tầm)
Subscribe to:
Comments (Atom)