NGƯỜI VIỆT ĐANG LẶNG LẼ RỜI CALIFORNIA - VÀ HỌ ĐANG ĐI ĐÂU?
Trong sáu tháng qua, mình đã nhận được sáu tin nhắn riêng từ bạn bè người Việt - hầu hết ở California - hỏi về Atlanta. Một anh chủ tiệm nail ở Garden Grove hỏi về giá nhà, về tiền điện, về việc mở tiệm ở đâu đông người Việt. Một chị giáo viên ở San Jose hỏi về trường học cho con. Một chú bác sĩ về hưu hỏi về cộng đồng Việt và các nhà thờ. Sáu tin nhắn trong sáu tháng - tất cả đều bắt đầu bằng cùng một câu mở: "Em ơi, anh/chị đang tính chuyển đi, cho hỏi vài chuyện được không?"
Mình không phải là người duy nhất nhận những tin nhắn này. Mình hỏi vài người bạn Việt ở Houston, ở Dallas, ở Nashville, ở Orlando - ai cũng nói chuyện y hệt. Có một cuộc di cư đang diễn ra trong cộng đồng người Việt mình, lặng lẽ và đều đặn, không có truyền thông nào đưa tin, không có chính trị gia nào nhắc đến. Người Việt đang rời California. Họ rời Bắc Cali. Họ rời Nam Cali. Họ rời cả những "Little Saigon" mà cộng đồng mình đã xây dựng bằng 50 năm mồ hôi và nước mắt. Và họ đang đi đến những nơi mà 10 năm trước, không ai trong chúng ta nghĩ tới: Texas, Florida, Georgia, Tennessee, Bắc Carolina.
Đây không phải là quan sát chính trị. Đây là quan sát nhân khẩu học. Số liệu của U.S. Census, của các công ty bất động sản, của các tiệm Việt đang mở mới ở các bang miền Nam - đều xác nhận điều này. Câu hỏi không phải là "có thật không". Câu hỏi là: tại sao?
Trong vài tuần qua, mình đã nói chuyện với một số gia đình đã chuyển đi - hoặc đang tính chuyển. Tất cả đều xin được không nêu tên thật, vì họ không muốn gây ồn ào - nhưng họ đồng ý cho mình kể câu chuyện của họ. Đây là bốn câu chuyện điển hình. Mình tin trong cả bốn, bạn sẽ thấy một người thân nào đó của mình.
Anh Phong và chị Lan - chủ tiệm nail, 55 tuổi
Garden Grove, California → Houston, Texas (chuyển năm 2024)
Anh chị Phong đã sống ở Garden Grove 28 năm. Họ mở tiệm nail đầu tiên năm 1999, sau đó mở thêm hai tiệm nữa. Năm 2024, họ bán cả ba tiệm và chuyển hết gia đình về Houston.
Anh Phong kể: "Cách đây mười năm, tiền thuê tiệm của tui là 3,500 đô một tháng. Năm ngoái, chủ nhà tăng lên 7,800. Không phải chủ nhà ác. Là vì property tax tăng, là vì insurance tăng, là vì mọi thứ tăng. Tui không tăng giá làm nail kịp được - khách đâu chấp nhận trả 80 đô cho cái mà năm năm trước họ trả 50. Mỗi tháng tui làm thêm để giữ cho không lỗ, không phải để có lời. Đến một lúc, vợ tui nói: 'Anh ơi, mình đã 55 tuổi rồi. Mình không thể làm thêm nữa.'"
Chị Lan tiếp: "Tụi tui có hai đứa con đậu đại học. Đứa lớn nó làm engineer ở Houston, nó kêu má chuyển về với nó. Lúc đầu tui ngại lắm - cả đời mình ở Cali, bạn bè ở Cali, nhà thờ ở Cali. Nhưng tui qua thăm Houston một tuần. Tui đi chợ Việt. Tui đi nhà thờ Việt. Tui ăn phở. Tui thấy - nó cũng có Cali, chỉ là ấm hơn và rẻ hơn. Sau khi về, tui bàn với chồng. Sáu tháng sau, tụi tui bán nhà."
Mình hỏi anh chị: ngoài chuyện kinh tế, có lý do nào khác không?
Anh Phong im lặng một lúc lâu. Rồi anh nói: "Tui không muốn nói chính trị. Nhưng tui nói thực, ba năm gần đây, khu phố tui ở bắt đầu khác. Có những thứ trên đường mà mười năm trước không có. Tui sợ - không phải sợ cho tui, mà sợ cho hai đứa cháu nhỏ của tui. Ở Houston, tui đi chợ ban đêm vẫn an toàn. Đó là cái mà tui đã từng có ở Cali - và đã mất."
Chị Hương và anh Bình - kỹ sư phần mềm, 38 và 40 tuổi
San Jose, California → Dallas, Texas (chuyển năm 2023)
Anh chị Bình thuộc thế hệ F1.5 - sinh ở Việt Nam, đến Mỹ khi còn nhỏ. Hai vợ chồng đều làm tại các công ty công nghệ ở Silicon Valley. Năm 2023, cả hai chuyển sang Dallas, vẫn làm remote cho công ty cũ thêm sáu tháng trước khi tìm việc mới.
Chị Hương kể: "Vợ chồng em thu nhập gộp gần 400 ngàn đô một năm. Theo bất kỳ tiêu chuẩn nào, đó là rất nhiều tiền. Nhưng ở San Jose, sau khi đóng thuế, tiền nhà, tiền nhà trẻ cho con, tiền xăng, tiền chợ - tụi em không dành dụm được bao nhiêu. Tụi em thuê apartment ba phòng ngủ, 4,200 đô một tháng. Mua nhà ở khu vừa phải cho gia đình thì 1.8 triệu đô. Tụi em tính, nếu cứ tiếp tục ở đó, đến 50 tuổi tụi em vẫn không thể mua nhà mà không bị stress tài chính."
Anh Bình tiếp: "Đến Dallas, tụi em mua được căn nhà 4 phòng ngủ, 3,000 sqft, có sân vườn, ở khu trường học rất tốt - giá 580 ngàn đô. Tức là chưa bằng một phần ba giá nhà tương đương ở Bay Area. Thuế thu nhập tiểu bang? Không có. Thuế bất động sản cao hơn một chút, nhưng tổng thuế tụi em đóng vẫn thấp hơn nhiều. Tụi em đã làm phép tính rất kỹ - và quyết định không phải là khó."
Mình hỏi: còn về cộng đồng và văn hoá Việt thì sao?
Chị Hương cười: "Đó là cái em không ngờ. Em tưởng Dallas sẽ không có gì cho người Việt. Hoá ra ngược lại - có khu phố Việt rất lớn ở Garland và Arlington. Có chợ Việt, có nhà thờ Việt, có chùa, có nhà hàng Việt mới mở mỗi tháng. Em thấy hơi nhớ phong cách Bắc Cali - nhưng cộng đồng Việt ở Texas đang phát triển, không phải đang co lại như ở Cali."
Bác Tâm - về hưu, 71 tuổi
Westminster, California → Orlando, Florida (chuyển năm 2025)
Bác Tâm đến Mỹ năm 1981, sống ở Westminster gần như cả đời. Vợ bác mất ba năm trước. Hai đứa con đã có gia đình - một ở Orlando, một ở Atlanta. Năm 2025, bác bán căn nhà cũ ở Westminster và chuyển về với con gái ở Orlando.
Bác Tâm nói: "Tôi không cần đi đâu xa. Tôi đã 71 tuổi rồi. Vợ tôi đã mất. Tôi muốn ở gần con cháu. Đó là lý do đầu tiên. Nhưng còn lý do khác. Căn nhà tôi ở Westminster, tôi mua năm 1995 giá 145 ngàn đô. Tôi bán năm 2025 được 1.2 triệu đô. Cộng với tiền hưu và tiền tiết kiệm, tôi có thể mua một căn nhà nhỏ gần con gái ở Orlando, vẫn còn dư đủ tiền sống thoải mái trong 15-20 năm còn lại. Ở Cali, sau khi bán nhà, tôi không thể mua lại được căn nào tương tự - giá đã tăng quá cao. Tôi sẽ phải đi thuê, hoặc vào assisted living. Tôi không muốn cả hai."
Bác trầm ngâm một lúc rồi nói thêm: "Còn một chuyện khác mà tôi không muốn nói nhưng tôi sẽ nói. Westminster mà tôi đã ở 44 năm - không còn là Westminster của tôi. Nó đã thay đổi. Tôi không trách ai. Đó là cuộc đời. Nhưng khi mọi thứ xung quanh đã thay đổi, một ông già 71 tuổi không có vợ - không có lý do gì để ở lại. Tôi đi tìm cái gì còn quen thuộc với tôi. Orlando, có cộng đồng Việt đang lớn lên. Tôi sẽ ở đó."
Chú Sơn và thím Hoa - chủ nhà hàng phở, 50 tuổi
Oakland, California → Nashville, Tennessee (chuyển năm 2024)
Chú thím Sơn mở quán phở đầu tiên ở Oakland năm 2005. Quán phát triển, năm 2018 họ mở thêm quán thứ hai. Năm 2024, họ đóng cả hai quán và mở một quán mới ở Nashville.
Thím Hoa kể: "Chuyện đóng quán ở Cali, anh nào làm nhà hàng cũng biết. Tiền thuê tăng, tiền nguyên liệu tăng, lương minimum wage tăng mỗi năm. Quan trọng nhất là khách quen của tụi tui - khách đã ăn ở quán 20 năm - phần lớn họ đã dọn đi. Doanh thu giảm dần. Đến năm 2023, tụi tui bắt đầu lỗ. Một năm sau, tụi tui quyết định đóng cửa."
Chú Sơn kể tiếp về Nashville: "Có người bạn của tui đã chuyển về Nashville cách đó năm năm, làm tiệm phở rồi. Anh ấy gọi tụi tui: 'Anh chị qua đây đi. Ở đây người Mỹ thèm phở mà không có quán nào. Anh chị mở quán, khách đông không kịp phục vụ.' Tụi tui qua xem một tuần. Đúng vậy thật. Cộng đồng Việt ở Nashville còn nhỏ - chỉ vài ngàn người - nhưng người Mỹ địa phương yêu phở, yêu bánh mì, yêu cà phê sữa. Tụi tui mở quán giữa năm 2024. Sáu tháng sau đã có lời. Đó là cảm giác mà tụi tui không có ở Oakland trong năm năm cuối."
Mình hỏi: chú có nhớ Cali không?
Chú Sơn cười: "Có chứ. Tui nhớ thời tiết. Tui nhớ vài người bạn cũ. Nhưng cuộc sống ở đây - thật sự - là cuộc sống mà tui đã đến Mỹ để tìm. Nashville còn giữ được những thứ mà Oakland đã mất. Một thành phố sạch sẽ. Người dân chào hỏi nhau trên đường. Cảnh sát đến nhanh khi mình gọi. Trẻ em chạy chơi trong xóm. Tui không nói Cali xấu - tui chỉ nói nó đã thay đổi. Và tui đã già để đợi nó thay đổi lại."
Sau bốn cuộc trò chuyện này, mình ngồi lại và suy nghĩ về điều mình vừa nghe. Bốn gia đình, bốn câu chuyện khác nhau, nhưng có một sợi chỉ chung. Họ không phải là những người ghét California. Họ đã yêu California trong nhiều thập kỷ. Họ đã xây dựng cuộc đời ở đó. Họ không rời đi với sự giận dữ - họ rời đi với một nỗi buồn lặng thầm. Họ rời đi vì California - cái California mà họ đã đến để tìm - đã thay đổi đến mức họ không còn nhận ra. Và khi một nơi đã thay đổi đến mức không nhận ra, di cư không phải là sự phản bội. Đó là sự sinh tồn.
Cái mà các bạn cần thấy trong câu chuyện này không phải là California "tệ" hay Texas "tốt". Cái cần thấy là: một cộng đồng có suy nghĩ - một cộng đồng đã sống qua nhiều biến động lịch sử - đang đưa ra một quyết định tập thể. Không có ai bảo họ phải đi. Không có chính phủ nào ép họ rời. Họ tự đi, vì họ đã nhìn vào tương lai và đưa ra một phán xét. Đó là cái mà các nhà nhân khẩu học gọi là "voting with your feet" - bỏ phiếu bằng đôi chân. Khi một cộng đồng bỏ phiếu bằng đôi chân, đó là cách bỏ phiếu chân thật nhất trên đời. Người ta có thể nói dối khi điền lá phiếu giấy. Nhưng người ta không dối được khi chọn nơi để sống cả phần đời còn lại của mình.
Người Việt mình đang bỏ phiếu bằng đôi chân. Họ đang đi từ Cali, từ Virginia, từ Washington bang - đến Texas, Florida, Tennessee, Georgia, Bắc Carolina. Họ không đi vì họ cuồng tín bang đỏ. Họ đi vì những điều rất thực tế: giá nhà mà họ có thể mua được, trường học mà họ tin tưởng cho con, khu phố mà họ thấy an toàn, chính sách thuế mà họ thấy công bằng, và - quan trọng nhất - cảm giác rằng họ vẫn được tôn trọng như một cộng đồng đã đóng góp vào xã hội Mỹ. Khi một nơi cho họ những điều đó - họ ở. Khi một nơi không cho - họ đi.
Mười năm nữa, bản đồ người Việt ở Mỹ sẽ khác hôm nay. Houston có thể vượt qua San Jose về dân số người Việt. Atlanta có thể trở thành một trong những trung tâm văn hoá Việt lớn của Mỹ. Orlando, Tampa, Nashville, Raleigh có thể có những "Little Saigon" mới. Đây không phải là dự đoán xa xôi. Đây là điều đang xảy ra ngay bây giờ, từng tuần, từng tháng. Câu hỏi không phải là "có không". Câu hỏi là: cộng đồng các bạn đang ở đâu trên dòng chảy này?
Còn bạn - bạn có một người bạn, một người thân, một đồng hương đã chuyển từ Cali về bang đỏ trong năm năm qua không? Họ nói gì về cuộc sống mới? Và quan trọng hơn - chính bạn, có đang bắt đầu suy nghĩ về chuyện chuyển đi không?
-- Góc nhìn khác -- — in Atlanta, GA
Trong sáu tháng qua, mình đã nhận được sáu tin nhắn riêng từ bạn bè người Việt - hầu hết ở California - hỏi về Atlanta. Một anh chủ tiệm nail ở Garden Grove hỏi về giá nhà, về tiền điện, về việc mở tiệm ở đâu đông người Việt. Một chị giáo viên ở San Jose hỏi về trường học cho con. Một chú bác sĩ về hưu hỏi về cộng đồng Việt và các nhà thờ. Sáu tin nhắn trong sáu tháng - tất cả đều bắt đầu bằng cùng một câu mở: "Em ơi, anh/chị đang tính chuyển đi, cho hỏi vài chuyện được không?"
Mình không phải là người duy nhất nhận những tin nhắn này. Mình hỏi vài người bạn Việt ở Houston, ở Dallas, ở Nashville, ở Orlando - ai cũng nói chuyện y hệt. Có một cuộc di cư đang diễn ra trong cộng đồng người Việt mình, lặng lẽ và đều đặn, không có truyền thông nào đưa tin, không có chính trị gia nào nhắc đến. Người Việt đang rời California. Họ rời Bắc Cali. Họ rời Nam Cali. Họ rời cả những "Little Saigon" mà cộng đồng mình đã xây dựng bằng 50 năm mồ hôi và nước mắt. Và họ đang đi đến những nơi mà 10 năm trước, không ai trong chúng ta nghĩ tới: Texas, Florida, Georgia, Tennessee, Bắc Carolina.
Đây không phải là quan sát chính trị. Đây là quan sát nhân khẩu học. Số liệu của U.S. Census, của các công ty bất động sản, của các tiệm Việt đang mở mới ở các bang miền Nam - đều xác nhận điều này. Câu hỏi không phải là "có thật không". Câu hỏi là: tại sao?
Trong vài tuần qua, mình đã nói chuyện với một số gia đình đã chuyển đi - hoặc đang tính chuyển. Tất cả đều xin được không nêu tên thật, vì họ không muốn gây ồn ào - nhưng họ đồng ý cho mình kể câu chuyện của họ. Đây là bốn câu chuyện điển hình. Mình tin trong cả bốn, bạn sẽ thấy một người thân nào đó của mình.
Anh Phong và chị Lan - chủ tiệm nail, 55 tuổi
Garden Grove, California → Houston, Texas (chuyển năm 2024)
Anh chị Phong đã sống ở Garden Grove 28 năm. Họ mở tiệm nail đầu tiên năm 1999, sau đó mở thêm hai tiệm nữa. Năm 2024, họ bán cả ba tiệm và chuyển hết gia đình về Houston.
Anh Phong kể: "Cách đây mười năm, tiền thuê tiệm của tui là 3,500 đô một tháng. Năm ngoái, chủ nhà tăng lên 7,800. Không phải chủ nhà ác. Là vì property tax tăng, là vì insurance tăng, là vì mọi thứ tăng. Tui không tăng giá làm nail kịp được - khách đâu chấp nhận trả 80 đô cho cái mà năm năm trước họ trả 50. Mỗi tháng tui làm thêm để giữ cho không lỗ, không phải để có lời. Đến một lúc, vợ tui nói: 'Anh ơi, mình đã 55 tuổi rồi. Mình không thể làm thêm nữa.'"
Chị Lan tiếp: "Tụi tui có hai đứa con đậu đại học. Đứa lớn nó làm engineer ở Houston, nó kêu má chuyển về với nó. Lúc đầu tui ngại lắm - cả đời mình ở Cali, bạn bè ở Cali, nhà thờ ở Cali. Nhưng tui qua thăm Houston một tuần. Tui đi chợ Việt. Tui đi nhà thờ Việt. Tui ăn phở. Tui thấy - nó cũng có Cali, chỉ là ấm hơn và rẻ hơn. Sau khi về, tui bàn với chồng. Sáu tháng sau, tụi tui bán nhà."
Mình hỏi anh chị: ngoài chuyện kinh tế, có lý do nào khác không?
Anh Phong im lặng một lúc lâu. Rồi anh nói: "Tui không muốn nói chính trị. Nhưng tui nói thực, ba năm gần đây, khu phố tui ở bắt đầu khác. Có những thứ trên đường mà mười năm trước không có. Tui sợ - không phải sợ cho tui, mà sợ cho hai đứa cháu nhỏ của tui. Ở Houston, tui đi chợ ban đêm vẫn an toàn. Đó là cái mà tui đã từng có ở Cali - và đã mất."
Chị Hương và anh Bình - kỹ sư phần mềm, 38 và 40 tuổi
San Jose, California → Dallas, Texas (chuyển năm 2023)
Anh chị Bình thuộc thế hệ F1.5 - sinh ở Việt Nam, đến Mỹ khi còn nhỏ. Hai vợ chồng đều làm tại các công ty công nghệ ở Silicon Valley. Năm 2023, cả hai chuyển sang Dallas, vẫn làm remote cho công ty cũ thêm sáu tháng trước khi tìm việc mới.
Chị Hương kể: "Vợ chồng em thu nhập gộp gần 400 ngàn đô một năm. Theo bất kỳ tiêu chuẩn nào, đó là rất nhiều tiền. Nhưng ở San Jose, sau khi đóng thuế, tiền nhà, tiền nhà trẻ cho con, tiền xăng, tiền chợ - tụi em không dành dụm được bao nhiêu. Tụi em thuê apartment ba phòng ngủ, 4,200 đô một tháng. Mua nhà ở khu vừa phải cho gia đình thì 1.8 triệu đô. Tụi em tính, nếu cứ tiếp tục ở đó, đến 50 tuổi tụi em vẫn không thể mua nhà mà không bị stress tài chính."
Anh Bình tiếp: "Đến Dallas, tụi em mua được căn nhà 4 phòng ngủ, 3,000 sqft, có sân vườn, ở khu trường học rất tốt - giá 580 ngàn đô. Tức là chưa bằng một phần ba giá nhà tương đương ở Bay Area. Thuế thu nhập tiểu bang? Không có. Thuế bất động sản cao hơn một chút, nhưng tổng thuế tụi em đóng vẫn thấp hơn nhiều. Tụi em đã làm phép tính rất kỹ - và quyết định không phải là khó."
Mình hỏi: còn về cộng đồng và văn hoá Việt thì sao?
Chị Hương cười: "Đó là cái em không ngờ. Em tưởng Dallas sẽ không có gì cho người Việt. Hoá ra ngược lại - có khu phố Việt rất lớn ở Garland và Arlington. Có chợ Việt, có nhà thờ Việt, có chùa, có nhà hàng Việt mới mở mỗi tháng. Em thấy hơi nhớ phong cách Bắc Cali - nhưng cộng đồng Việt ở Texas đang phát triển, không phải đang co lại như ở Cali."
Bác Tâm - về hưu, 71 tuổi
Westminster, California → Orlando, Florida (chuyển năm 2025)
Bác Tâm đến Mỹ năm 1981, sống ở Westminster gần như cả đời. Vợ bác mất ba năm trước. Hai đứa con đã có gia đình - một ở Orlando, một ở Atlanta. Năm 2025, bác bán căn nhà cũ ở Westminster và chuyển về với con gái ở Orlando.
Bác Tâm nói: "Tôi không cần đi đâu xa. Tôi đã 71 tuổi rồi. Vợ tôi đã mất. Tôi muốn ở gần con cháu. Đó là lý do đầu tiên. Nhưng còn lý do khác. Căn nhà tôi ở Westminster, tôi mua năm 1995 giá 145 ngàn đô. Tôi bán năm 2025 được 1.2 triệu đô. Cộng với tiền hưu và tiền tiết kiệm, tôi có thể mua một căn nhà nhỏ gần con gái ở Orlando, vẫn còn dư đủ tiền sống thoải mái trong 15-20 năm còn lại. Ở Cali, sau khi bán nhà, tôi không thể mua lại được căn nào tương tự - giá đã tăng quá cao. Tôi sẽ phải đi thuê, hoặc vào assisted living. Tôi không muốn cả hai."
Bác trầm ngâm một lúc rồi nói thêm: "Còn một chuyện khác mà tôi không muốn nói nhưng tôi sẽ nói. Westminster mà tôi đã ở 44 năm - không còn là Westminster của tôi. Nó đã thay đổi. Tôi không trách ai. Đó là cuộc đời. Nhưng khi mọi thứ xung quanh đã thay đổi, một ông già 71 tuổi không có vợ - không có lý do gì để ở lại. Tôi đi tìm cái gì còn quen thuộc với tôi. Orlando, có cộng đồng Việt đang lớn lên. Tôi sẽ ở đó."
Chú Sơn và thím Hoa - chủ nhà hàng phở, 50 tuổi
Oakland, California → Nashville, Tennessee (chuyển năm 2024)
Chú thím Sơn mở quán phở đầu tiên ở Oakland năm 2005. Quán phát triển, năm 2018 họ mở thêm quán thứ hai. Năm 2024, họ đóng cả hai quán và mở một quán mới ở Nashville.
Thím Hoa kể: "Chuyện đóng quán ở Cali, anh nào làm nhà hàng cũng biết. Tiền thuê tăng, tiền nguyên liệu tăng, lương minimum wage tăng mỗi năm. Quan trọng nhất là khách quen của tụi tui - khách đã ăn ở quán 20 năm - phần lớn họ đã dọn đi. Doanh thu giảm dần. Đến năm 2023, tụi tui bắt đầu lỗ. Một năm sau, tụi tui quyết định đóng cửa."
Chú Sơn kể tiếp về Nashville: "Có người bạn của tui đã chuyển về Nashville cách đó năm năm, làm tiệm phở rồi. Anh ấy gọi tụi tui: 'Anh chị qua đây đi. Ở đây người Mỹ thèm phở mà không có quán nào. Anh chị mở quán, khách đông không kịp phục vụ.' Tụi tui qua xem một tuần. Đúng vậy thật. Cộng đồng Việt ở Nashville còn nhỏ - chỉ vài ngàn người - nhưng người Mỹ địa phương yêu phở, yêu bánh mì, yêu cà phê sữa. Tụi tui mở quán giữa năm 2024. Sáu tháng sau đã có lời. Đó là cảm giác mà tụi tui không có ở Oakland trong năm năm cuối."
Mình hỏi: chú có nhớ Cali không?
Chú Sơn cười: "Có chứ. Tui nhớ thời tiết. Tui nhớ vài người bạn cũ. Nhưng cuộc sống ở đây - thật sự - là cuộc sống mà tui đã đến Mỹ để tìm. Nashville còn giữ được những thứ mà Oakland đã mất. Một thành phố sạch sẽ. Người dân chào hỏi nhau trên đường. Cảnh sát đến nhanh khi mình gọi. Trẻ em chạy chơi trong xóm. Tui không nói Cali xấu - tui chỉ nói nó đã thay đổi. Và tui đã già để đợi nó thay đổi lại."
Sau bốn cuộc trò chuyện này, mình ngồi lại và suy nghĩ về điều mình vừa nghe. Bốn gia đình, bốn câu chuyện khác nhau, nhưng có một sợi chỉ chung. Họ không phải là những người ghét California. Họ đã yêu California trong nhiều thập kỷ. Họ đã xây dựng cuộc đời ở đó. Họ không rời đi với sự giận dữ - họ rời đi với một nỗi buồn lặng thầm. Họ rời đi vì California - cái California mà họ đã đến để tìm - đã thay đổi đến mức họ không còn nhận ra. Và khi một nơi đã thay đổi đến mức không nhận ra, di cư không phải là sự phản bội. Đó là sự sinh tồn.
Cái mà các bạn cần thấy trong câu chuyện này không phải là California "tệ" hay Texas "tốt". Cái cần thấy là: một cộng đồng có suy nghĩ - một cộng đồng đã sống qua nhiều biến động lịch sử - đang đưa ra một quyết định tập thể. Không có ai bảo họ phải đi. Không có chính phủ nào ép họ rời. Họ tự đi, vì họ đã nhìn vào tương lai và đưa ra một phán xét. Đó là cái mà các nhà nhân khẩu học gọi là "voting with your feet" - bỏ phiếu bằng đôi chân. Khi một cộng đồng bỏ phiếu bằng đôi chân, đó là cách bỏ phiếu chân thật nhất trên đời. Người ta có thể nói dối khi điền lá phiếu giấy. Nhưng người ta không dối được khi chọn nơi để sống cả phần đời còn lại của mình.
Người Việt mình đang bỏ phiếu bằng đôi chân. Họ đang đi từ Cali, từ Virginia, từ Washington bang - đến Texas, Florida, Tennessee, Georgia, Bắc Carolina. Họ không đi vì họ cuồng tín bang đỏ. Họ đi vì những điều rất thực tế: giá nhà mà họ có thể mua được, trường học mà họ tin tưởng cho con, khu phố mà họ thấy an toàn, chính sách thuế mà họ thấy công bằng, và - quan trọng nhất - cảm giác rằng họ vẫn được tôn trọng như một cộng đồng đã đóng góp vào xã hội Mỹ. Khi một nơi cho họ những điều đó - họ ở. Khi một nơi không cho - họ đi.
Mười năm nữa, bản đồ người Việt ở Mỹ sẽ khác hôm nay. Houston có thể vượt qua San Jose về dân số người Việt. Atlanta có thể trở thành một trong những trung tâm văn hoá Việt lớn của Mỹ. Orlando, Tampa, Nashville, Raleigh có thể có những "Little Saigon" mới. Đây không phải là dự đoán xa xôi. Đây là điều đang xảy ra ngay bây giờ, từng tuần, từng tháng. Câu hỏi không phải là "có không". Câu hỏi là: cộng đồng các bạn đang ở đâu trên dòng chảy này?
Còn bạn - bạn có một người bạn, một người thân, một đồng hương đã chuyển từ Cali về bang đỏ trong năm năm qua không? Họ nói gì về cuộc sống mới? Và quan trọng hơn - chính bạn, có đang bắt đầu suy nghĩ về chuyện chuyển đi không?
-- Góc nhìn khác -- — in Atlanta, GA
No comments:
Post a Comment